Man rajowaxik ta nakuqub’a’ ak’u’x rik’in FlameP. Rajowaxik yatikïr nanik’oj.

1. Ri qitzij k’ayewal ja ri man junam ta etamab’äl

Wakami, jun sistema digital rik’in jub’a’ retaman k’ïy chi rij ri winäq nisamajisan.

Ri winäq k’ut jub’a’ retaman chi rij ri sistema.

Nutz’ët jun ruwäch. Nutz’ët jun tzolin tzij. Rik’in jub’a’ chuqa’ nutz’ët rub’i’ jun modelo.

Chuxe’ yetikïr yeb’an k’ïy técnicos taq samaj. Ri etamab’äl nicha’, nitz’aqatisäx, niyak, nitaq chi ke sistemas aj ch’aqa’, nisamajïx chila’ chuqa’ k’a ri’ nimitun chik. Jun chik modelo nitikïr nunik’oj ri nab’ey tzolin tzij. Jun kanob’äl nitikïr nuya’ taq ruxe’el tzij. Jun ruchajinel sistema nitikïr yerujach taq rupam. Rik’in jub’a’ xtz’aqatisäx jun personal contexto ri man xuya’ ta ri winäq pa re jun ch’ab’enïk.

Ri k’ayewal nitikirisan toq ri winäq xa xe nutz’ët ri ruk’isib’äl chuqa’ man ruk’o ta chik jun ütz rub’eyal richin nuch’ob’ achike rub’eyal xb’an.

Xa chuqa’ chi ke ri yesamajisan re taq sistema’, man pa kiyonil ta k’o jun tz’aqät tz’etoj. Ri National Institute of Standards and Technology aj Estados Unidos nub’ij ütz pa ri AI Risk Management Framework chi ri sistemas KI yetikïr yeb’an rik’in k’ïy peraj chuqa’ winaqi’ ri k’o kik’ulwachib’äl chi kiwach. Ruma ri’, ri e samajela’ chi rij jun peraj ri sistema, jutaqil man kitzuqum ta ronojel chuqa’ man tikirel ta nikiq’ät ronojel ri jun chik peraj. NIST nupixab’aj, chi kikojol juley chik, chi yetz’ib’äx ri taq samaj, ronojel q’ij nisamajïx ri risk, yechajïx ri sistemas aj ch’aqa’ ri ye’okisäx chuqa’ yetikïr yenik’öx ri taq ch’ob’onem pa ronojel ruk’aslem ri sistema. [1]

We xa ri molaj tajin nub’än jun aplicación KI rajowaxik nisamäj richin nuch’ob’ ri propio técnico rucholaj k’ayij, qitzij man ruk’o ta na’oj nitaq chi ri winäq xa nuk’uqub’a’ ruk’u’x.

2. Ri ch’ajch’öj k’utunïk maja retalil ta

Ri taq empresa chuqa’ FlameP nikajo’ nikitzolij re’ rik’in ch’ajch’öj k’utunïk.

Niqachol achike providers yeqokisaj.

Niqataluj jun rutzij chajinem datos.

Niqatzijoj ri taq qachajinïk.

Rajowaxik ri’, xa xe man tz’aqät ta.

Ri etamab’äl chi rij achike rajowaxik nib’an pa na’oj, jaläj rik’in jun retalil chi rij achike qitzij xb’an pa jun qitzij b’ey.

Jun man k’ayew ta k’utunïk:

Jun plataforma nitikïr nutz’ib’aj chi yeruyüj ri personal taq datos chi rij jun q’ijul.

Jun rub’eyal ri’.

Jun retalil jun chik wachinäq. Rajowaxik nuk’üt chi ri rucholaj yujunem qitzij xsamajïx chi rij jun qitzij registro.

Junam ri’ rik’in KI.

K’utunel nab’ey tzijXa xe niqokisaj ri contexto rajowaxik richin ri asamaj.

Jun tzujunem ri’.

K’utunel nab’ey tzijRichin re qitzij samaj, xokisäx ri peraj etamab’äl A chuqa’ B; ri peraj C xkanäj chi rij.

Re’ nïm chuwäch tikirel nik’öx.

K’utunel nab’ey tzijYoqsamäj kik’in k’ïy providers KI chuqa’ niqacha’ ri ütz modelo.

Ja ri’ jun rutzijoxkil producto.

K’utunel nab’ey tzijRe samaj xsamajïx pa 10. August rik’in Modell X pa Provider Y ruma chi xok pa re ruwäch samaj.

Ja ri’ jun retalil richin jun qitzij samaj.

Ja re jachoj ri’ nqajo’ niqetamaj.

Chuqa’ ri taqanel tzij richin chajinem datos retaman ri jachoj. Ri rub’eyal junanelanel pa DSGVO man xa ta nrajo’ chi yenimax ri taq nab’ey tzij richin chajinem datos. Ri e junanelanel rajowaxik chuqa’ yetikïr nikik’üt chi xenimax. Ri Europäischer Datenschutzausschuss nub’ij ch’ajch’öj chi pa rub’eyal samaj, re’ nrajo’ chi yetz’ib’äx ri taq ch’ob’onem chuqa’ samaj richin chajinem datos. [2] [3]

Jaläj re na’oj rik’in «Takuqub’a’ ak’u’x chi qe, ütz niqab’än».

Nub’ij: We nïm rejqalem jun b’ijowäch, rajowaxik yo’ojtikïr niqaya’ retalil.

3. Ri taqanel tzij tajin b’enäq pa re b’ey ri’

Ri AI Act aj Europa chuqa’ nuk’ül re na’oj ri’ chi ke juley sistemas KI.

Chi ke ri sistemas KI nïm kirisk, ri taqanel tzij nrajo’, chi kikojol juley chik, técnicos taq rub’eyal richin pa ruyonil yetz’ib’äx ri taq b’anob’äl. Chuqa’ re taq sistemas rajowaxik yenuk’ pa jun tz’aqät ch’ajch’öj rub’eyal richin ri yesamajisan yetikïr nikich’ob’ chuqa’ nikokisaj ütz ri taq rutzolin tzij. Ri etamab’äl chi rij kuchuq’a’, ruchi’ rusamaj, ri samaj richin xnuk chuqa’, toq rajowaxik, rub’eyal richin yenik’öx ri logs, chuqa’ e k’o pa ri taq rajowaxik. Chi ke ri sistemas nïm kirisk, ri AI Act chuqa’ nrajo’ ütz rub’eyal richin chajinem kuma winaqi’. [4]

Man rajowaxik ta niqachöp ri sachinäq na’oj chi ronojel producto KI ruk’o ri e junam samaj. Man ke ta ri’. Ri AI Act rik’in na’oj nisamäj kik’in jalajöj ruwäch risk chuqa’ jalajöj taq rajowaxik.

Ruma ri’, ri na’oj e k’o chuxe’ nïm rejqalem niqatz’ët chuwäch ri rub’eyal pa taqanel tzij.

Jun sistema k’ïy ruk’ayewal técnico man nïm ta nikuqub’äx k’u’x chi rij xa ruma chi ri b’anel richin nub’ij chi ütz nikuqub’äx k’u’x chi rij.

Ri kuqub’ab’äl k’u’x nrajo’ taq nuk’ulem, tz’ib’anïk, logs, samaj, rub’eyal chajinem chuqa’ etaman taq ruchi’.

Chuqa’ ri kuchuq’a’ richin yechol chik ri taq sachoj pa ruk’isib’äl.

Ri NIST AI Risk Management Framework yerutz’ët re taq na’oj achi’el jun peraj ri jun ronojel q’ij gobernanza. Ri tz’ib’anïk rajowaxik nuk’iyirisaj ch’ajch’öj k’utunïk, nuto’ nik’onem kuma winaqi’ chuqa’ nuchuq’a’ ri junanelanel. Ri framework chuqa’ nrajo’ chi yetz’ib’äx chuqa’ jutij-jutij yenik’öx ri taq samaj, risk, peraj aj ch’aqa’, chajinem kuma winaqi’ chuqa’ taq ruchi’ ri sistema. [1]

Ri OECD wakami jun q’aq’ chik rub’anon. Ri Due Diligence Guidance for Responsible AI, xtalüx pa 2026, yerutun ri ojqan taq rusamaj jun empresa kik’in ri gobernanza KI. Ri taq empresa rajowaxik niketamaj risk chuqa’ itzel taq ruwachinik ri yetikïr yeb’anatäj, nikib’än taq toq’ob’äl, nikikanöj ri taq ruwachinik, nikitzijoj chuqa’, we rajowaxik, nikito’ richin nichojmirisäx. [6]

Ja ri silonem ri’ niq’aq’ chi rij ri xa b’ijowäch chuqa’ nib’e pa nik’oj.

4. Po achike qitzij rajowaxik nunik’oj jun relik winaq?

Wawe’ ri samaj nik’ayewachin.

Yo’ojtikïr niqak’üt chi re jun winäq jun técnico informe rik’in 300 tz’ib’ chuqa’ chi rij chi kijujunal rumoloj FlameP.

Taq retalil q’ijul, API taq sik’inïk, taq ruwäch modelo, ajilab’äl tokens, hash taq rajil, yakb’äl samaj, taq ruch’ob’äl ya’oj q’ij, taq b’anob’äl k’amab’ey.

Ch’ajch’öj ta ri’, xa xe man okel ta.

Ri ch’ajch’öj k’utunïk chuqa’ tikirel nok ewanïk. O tiqab’ij jun chik rub’eyal: «Beat them with details.»

Ri jun xtunojisaj kiwach winaqi’ rik’in k’ïy etamab’äl, k’a ri’ nitikïr nub’ij chi ronojel xuk’üt. Xa xe majun xch’ob’on.

Ojer qetaman re rub’eyal pa taq Allgemeine Geschäftsbedingungen chuqa’ cookie-dialogen. Pa tz’ib’ k’ïy ri nichol. Pa qitzij samaj, ri winäq nupitz’ «Tik’ul» ruma chi man nrajo’ ta nuk’owisaj nik’aj q’ij richin nisamäj chuwäch tok nokisaj jun ruxaq k’amaya’l.

Ruma ri’, chi re FlameP, nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x man nrajo’ ta nïm chi rij ronojel etamab’äl.

Nrajo’ rajowaxik nik’oj.

Ri winäq man rajowaxik ta nuch’ob’ achike rub’eyal nisamäj jun Transformer pa ajilab’äl.

Pa jun relik okisaxik, man rajowaxik ta chuqa’ nunik’oj ronojel ri chupam routing-algorithm.

Po rajowaxik nitikïr nuk’ül tzolin tzij chi ke juley man k’ayew ta k’utunïk.

Achike retaman FlameP richin re samaj?

Akuchi’ xeb’e ri taq etamab’äl?

Achike xb’an chi ke?

Achike xuch’ob’ jun máquina?

Achike xuch’ob’ jun winäq?

Achike k’a yakäl na?

Chuqa’ achike xk’is wakami?

Pa qatz’etoj, ri qitzij rusamaj jun ütz ch’ob’äl richin ch’ajch’öj k’utunïk man ja ta nuk’üt ronojel. Chi qe röj, ch’ajch’öj k’utunïk nub’ij chi nik’ut ri rajowaxik.

5. Ruma ri’ yeqajo’ jalajöj ch’ob’äl retalil

Man niqach’ob’ ta ri nik’onem achi’el xa jun nïm log file.

Rajowaxik k’o oxi’ ch’ob’äl.

Ri nab’ey richin ri winäq.

Rajowaxik man k’ayew ta nich’ob’.

Richin jun nïm rejqalem samaj, jun winäq rajowaxik nitikïr retamaj, achi’el k’utunïk, achike espacio FlameP xokisäx, achike taq peraj contexto xya’ q’ij chi ke, achike provider xok chuqa’ we xk’is ri samajinem.

Man pa kich’ab’äl b’anela’ ta.

Xa jub’a’ ke re’:

K’utunel nab’ey tzijContexto xokisäx: Proyecto FlameP chuqa’ jaqäl ruwäch ajtz’ib’.

K’utunel nab’ey tzijMan xokisäx ta: personal taq ch’ab’enïk, rutzij raxnaqil, juley chik proyectos.

K’utunel nab’ey tzijSamajinem aj ch’aqa’: Provider X, Modell Y.

K’utunel nab’ey tzijYakb’äl pa provider: achi’el ri taq rajowaxik pa re route.

K’utunel nab’ey tzijRub’eyal FlameP: xk’is ri samaj, ri xa ramaj taq ya’oj q’ij xetz’apïx.

Man jun tz’aqät audit ta re’.

Jun ch’ob’el recibo.

Röj niqajo’ ri ruka’n ch’ob’äl.

Chila’ rajowaxik tikirel nitz’ib’äx rik’in nïm retamab’al achike xb’an pa técnico. We manäq, man yo’ojtikïr ta yeqanik’oj taq sachoj, yeqachol chik taq ruchajinem k’ayewal o yeqanik’oj ri taq qatzij.

Ri rox ch’ob’äl rajowaxik akuchi’ ütz o taqanel ri yonil nik’onem.

Auditoren, taq q’atalel chajinem o juley chik molaj ya’on q’ij chi ke, rik’in jub’a’ nikajo’ nïm retalil, ri jun relik winäq man rajowaxik ta nutz’ët chuqa’ man ütz ta nutz’ët.

Oxi’ ch’ob’äl.

Ch’ob’onel chi ke ri winaqi’.

Cholinïk chik chi re ri samajisanela’.

Nik’onel chi re yonil chajinem.

6. Xa xe re’ nuyäk jun k’ak’a’ k’ayewal

Ri kitz’ib’axik logs pa ruyonil tikirel nok molonïk datos.

Ja jun chi ke ri jeb’ël taq k’ulelan na’oj ri jutaqil ye’el pa jun presentación.

Niqajo’ niqak’üt ütz achike xb’an chi ke ri datos, ruma ri’ niqatz’ib’aj ronojel ri yo’ojtikïr. Chuqa’ pa jun aninäq xqab’än jun k’ak’a’ base de datos ri nutz’ib’aj ütz achike xub’än jun winäq chuqa’ jampe’.

Man ruk’o ta na’oj ri’.

Ruma ri’, nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x man tikirel ta nub’ij chi konojel taq samaj yetiyak chi junelïk pa kib’i’ winaqi’. Chuqa’ ri taq retalil nikajo’ ch’utinirisaxik datos.

Ri DSGVO nub’ij chi ri ch’utinirisaxik datos, jun rub’eyal okisaxik chuqa’ ri ruchi’ yakb’äl e nab’ey taq tzij. Ri taq molaj rajowaxik nikisamajij personal etamab’äl xa xe janipe chuqa’ pa ri q’ijul rajowaxik richin ri junjun rayib’äl. [3]

Chi re FlameP, re’ nub’än jun k’ayew tecnico junam b’ey.

Rajowaxik yo’ojtikïr niqak’üt chi k’o jun xb’anatäj, akuchi’ man niqayäk ta ronojel rupam ri xb’anatäj.

Juley taq b’ey tikirel nitz’ib’äx jun b’anob’äl akuchi’ man niyak ta rupam.

Juley taq b’ey xa xe rajowaxik nitz’ib’äx chi jun ruwäch contexto xya’ q’ij chi re, akuchi’ man nitz’ajb’äx ta ronojel ri contexto pa audit log.

Juley taq b’ey jun técnico referencia nitikïr nuk’üt chi jun qitzij ruwäch jun Policy xokisäx, akuchi’ man yeyak ta chik ronojel ri datos richin winäq.

Chuqa’ juley taq b’ey rajowaxik jun nïm ch’ob’äl retalil.

Re’ man tikirel ta nichojmirisäx rik’in xa jun switch. Nïm samaj richin arquitectura.

7. Ri tzolin taq rutzij KI nikik’ayewirisaj na

Tiqab’ij FlameP nuk’üt ch’ajch’öj:

Re modelo xokisäx. Re taq ruxe’el tzij xekanöx. Re contexto xya’ q’ij chi re. Re taq ya’oj q’ij xokisäx.

Ronojel jeb’ël, xa xe rik’in re’ man xqak’üt ta chi qitzij ri tzolin tzij.

Ja re’ jun nïm ruchi’ ri qanab’ey tzij. Pa k’ïy taq ruwachinik KI, FlameP man nitikïr ta nuk’üt chi jun b’ijowäch qitzij. Jun modelo richin ch’ab’äl nitikïr nusäch xa chuqa’ we ütz xk’wachäx ri samaj.

Ka’i’ modelo yetikïr yesachon. Jun ruxe’el tzij rik’in jub’a’ ojer chik. Jun estudio científico tikirel nitz’il chik pa ruk’isib’äl. Jun ruch’ob’onem empresa tikirel nusäch ri rayib’äl xa chuqa’ rik’in jun jeb’ël nik’onem.

Ruma ri’, nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x man tikirel ta nok jun sachinäq na’oj chi ronojel ütz chuqa’ jikïl.

Pa k’ïy taq b’ey yo’ojtikïr niqab’än chi ri samaj nïm tikirel nik’ut retalil. Achike taq ruxe’el tzij xokisäx? Achike nik’onem xb’an? Achike taq man etaman ta xetamäx? Xokisäx jun ruka’n modelo? Jun winäq xuya’ q’ij chi re ri ruwachinik? Achike ruwäch jun etamab’äl k’o pa ri ramaj ri’?

Xa chuqa’ ke ri’, ri ruwachinik jun ch’ob’onem rik’in man etaman ta.

Ja ruma ri’ NIST yerujach ri jalajöj taq rub’eyal jun KI ri ütz nikuqub’äx k’u’x chi rij. Ch’ajch’öj k’utunïk, ch’ob’el rutzijoxkil, chajinem datos, jikïl samaj, ütz samaj chuqa’ junanelanel kitun ki’; xa xe majun chi ke yonil nujikib’a’ chi jun sistema ronojel b’ey ütz nisamäj. [1]

Ruma ri’, man niqajo’ ta niqak’ëx «Takuqub’a’ ak’u’x rik’in ri KI» rik’in jun k’ak’a’ «Takuqub’a’ ak’u’x rik’in ri audit log».

Ri retalil man nuq’axaj ta ri ch’ob’onem, po nuya’ jun utziläj ruxe’el chi re.

8. Ri Providers man tikirel ta chuqa’ ye’ewäx chirij FlameP

Jun chi ke ri man k’ayew ta b’ey toq nib’an jun multi-provider plataforma ja ri man nuk’üt ta ronojel ri técnico k’ayewal.

Ri winäq nich’o rik’in FlameP.

Pa ewanïk röj niqacha’ ri modelo.

Xk’is. Man k’ayew ta ri’, xa xe ruk’o rajil.

FlameP nok jun k’ak’a’ nik’aj punto richin kuqub’ab’äl k’u’x. Ri winäq man chik ta junam ruk’ulwachib’äl rik’in xa jun provider richin modelo, po rajowaxik nukuqub’a’ ruk’u’x chi röj ronojel b’ey ütz niqab’än pa ewanïk.

Ja ri junam ruk’ulwachib’äl ri’ ri qitzij niqajo’ niqach’utinirisaj.

Ruma ri’, ri ch’ajch’öj k’utunïk chi rij Provider jun peraj chi qe röj richin nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x.

Re’ man nub’ij ta chi jun winäq nab’ey rajowaxik nuchöp wo’o’ técnicos taq ch’ob’onem chi rij junjun man k’ayew ta k’utunïk. Jun ütz sistema nitikïr nunük’ ri k’ayewal.

Po ri nïm taq ch’ob’onem rajowaxik tikirel yechol chik. Achike provider xcha’? Achike ruma xya’ q’ij chi re re route? Achike ruwäch datos xya’ q’ij chi napon pa re provider? Achike ruwäch rub’eyal xokisäx? K’o jun chik b’ey?

¿Jun nïm érz érzaj samaj xsamajïx jaläj chuwäch jun man nïm ta rejqalem rucholaj tzij?

Ri OECD AI Principles, rik’in ch’ajch’öj k’utunïk chuqa’ ch’ob’el rutzijoxkil, nikijikib’a’ junanelanel chuqa’ kanoxik chik rub’eyal achi’el taq peraj jun KI gobernanza rik’in junanelanel. [5]

Chi qe röj, ri kanoxik chik rub’eyal man jun técnico mejun ta.

Ri kanoxik chik rub’eyal nuchöp we ri provider-yonil qitzij nub’än yonil o xa nub’än jun k’ak’a’ man ch’ajch’öj ta q’axanel.

9. Nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x chuqa’ nisamäj chi qij röj

K’a wawe’ rik’in jub’a’ jun winäq nuch’ob’ chi FlameP nab’ey nrajo’ nuk’üt achike nikib’än ri juley providers chi ke ri datos.

We niqab’ij chi ri personal contexto jachon nik’oje’, ri taq qasistema rajowaxik qitzij nikijikib’a’ ri jachoj.

We niqab’ij chi jun FlameP-espacio xa xe ruk’o okem pa juley etamab’äl, man tikirel ta pa ewanïk k’o ronojel ri personal natab’äl.

We xk’is jun xa ramaj ya’oj q’ij, rajowaxik qitzij xk’is pa técnico.

We niqab’ij chi xk’is jun samaj, ri xa ramaj taq tunowäch xb’an richin man rajowaxik ta yek’as chi junelïk.

We niqab’ij chi jun samaj man niyak ta, ri taq qalogs rajowaxik nikik’üt ri rutzujunem.

Chuqa’ we k’o jun maja nisamäj ta, man tikirel ta niqatz’ib’aj achi’el yalan nisamäj.

Ri rutz’etoj producto chuqa’ ri qitzij producto pa jalajöj aninäq yesilon. Jun na’oj nijikib’äx pa jun workshop. Ri ruwäch winäq xuk’üt yan ri k’ak’a’ ch’ab’äl. Po pa Backend k’a nrajo’ na jun peraj ri técnico b’anïk.

Ri empresa nitikirisan nich’o chi rij ri producto nrajo’ nub’än achi’el xa ja yan ri producto ri nikokisaj ri winaqi’.

Capability nab’ey chuwäch Claim.

Ri niqab’ij rajowaxik ri sistema nitikïr nuto’.

Chuqa’ we maja nuto’ ta, niqab’ij plan, rayib’äl o k’iyinem. Man función ta.

10. Junam ri’ richin ruwachinik pa winaqil

Re na’oj ri’ nutun nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x rik’in ri Nordstern richin rub’eyal ri rejqalem.

Tiqab’ij FlameP nuchöp na’oj niya’ 20.000 Euro chi re jun programa richin winaqil.

K’a ri’ wo’o’ jalajöj wachinäq yetikïr yek’ut. Xqajilaj chi 20.000 Euro rajowaxik yeyak richin achi’el ri qab’eyal. Xqayäk re rajil chupam ri molaj.

Xqaya’ jun jikïl rutzujunem chi re jun proyecto. Qitzij xqataq ri pwäq.

O chuqa’ yo’ojtikïr niqak’üt chi ri pwäq xapon chuqa’ xokisäx richin ri rayib’äl xtzijöx.

Re wo’o’ taq rub’eyal man e junam ta.

Pa rutzijol empresa nikajo’ yekimol pa jun.

«20.000 Euro richin ruwachinik pa winaqil.» Jeb’ël nik’axäx. Xa xe k’a ri’ majun retaman achike qitzij xb’an.

Niqajo’ yeqajach re taq rub’eyal, chuqa’ qitzij man ruma ta chi ri ajilaxïk pwäq ja ri qaxlan q’ij.

Xa ruma chi ri ruwachinik pa winaqil yalan tikirel nisach ri’ rik’in utziläj rayib’äl.

Junam ri’ chi ke ri taq aplicaciones.

We niqatz’ib’aj chi FlameP nuto’ jun qitzij ch’ab’äl, rajowaxik ch’ajch’öj achike nub’ij «nuto’».

¿Ri sistema nitikïr yeruq’axaj juley taq cholan tzij? ¿Jun ajch’ab’äl qitzij nitikïr nisamäj rik’in? ¿Ri utziläj samaj xnik’öx kuma winaqi’ yech’o re ch’ab’äl ri’? ¿Nisamäj ri okisaxik ch’ab’äl? ¿Xa xe nisamäj pa jun Demo o pa ri qitzij producto?

11. Xa chuqa’ ke ri’, ronojel ch’ajch’öj k’utunïk jun sachoj ta

K’o jun jeb’ël na’oj chi rij ri ch’ajch’öj k’utunïk: we ronojel jaqäl ta, ronojel ütz ta. Po man qitzij ta ri’.

Jun ruchajinel sistema man rajowaxik ta yerutaluj ronojel ri chupam taq rub’eyal chajinem. We ke ri’, nuya’ ri k’utunïk chi ke ri yetikïr ye’oyowal.

Jun winäq man rajowaxik ta nitikïr yerutz’ët ri personal taq datos richin juley chik winaqi’ xa ruma chi xqatzuj ch’ajch’öj k’utunïk.

Chuqa’ ri ewan taq rusamaj k’ayij chuqa’ ri ruch’ob’äl na’oj man ye’el ta xa ruma chi jun empresa nrajo’ nisamäj rik’in junanelanel.

Chuqa’ juley técnicos taq etamab’äl man xa ta k’ayew yech’ob’, xa chuqa’ majun rejqalem chi re ri qitzij ch’ob’onem. Ruma ri’, nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x man nub’ij ta chi ronojel nitalüx.

Nub’ij jun nik’onem pa rajowaxik rupalem.

Achike rajowaxik retaman o nitikïr nunik’oj jun qitzij b’anel richin nuch’ob’ jun nïm b’ijowäch?

Ri winäq nrajo’ jun jaläj tz’etoj chuwäch jun ajnik’onel chajinem. Jun q’atalel chajinem datos nrajo’ jun jaläj chuwäch jun ajk’ay. Jun b’anel nrajo’ juley chik etamab’äl chuwäch jun auditor.

Rik’in ütz ruma, NIST nisamäj kik’in taq samaj, tz’ib’an taq junanelanel chuqa’ jalajöj taq rub’eyal nik’onem, pa ruk’exel xa jun universal rajowaxik richin ch’ajch’öj k’utunïk. [1]

12. Yalan nïm k’ut: xa chuqa’ ke ri’ rajowaxik kuqub’ab’äl k’u’x

Wakami man k’ayew ta tikirel nikokisaj ri qanab’ey tzij chi qij röj.

We ronojel rajowaxik nik’ut retalil, ¿achike ruma k’a rajowaxik kuqub’ab’äl k’u’x? Ruma chi majun k’ayew sistema nisamäj man ruk’wan ta kuqub’ab’äl k’u’x. Majun relik winäq xtisik’ij ri source code richin ronojel peraj FlameP. Majun xtitz’eton pa ruyonil chi ke ri centros de datos richin konojel providers.

Xa chuqa’ jun yonil auditor xa xe yerunik’oj juley peraj pa juley taq q’ij.

Ri taq certificación tikirel kisachoj. Ri Logs tikirel itzel yenuk’. Ri taqanel tzij tikirel man yenimax ta. Ri winaqi’ yesachon. Junelïk k’o jun ruchi’ achike ri jun winäq nitikïr nunik’oj pa ruyonil. Ruma ri’, ri qarayib’äl man ja ta niqayüj ri kuqub’ab’äl k’u’x.

Ri qarayib’äl ja niqach’utinirisaj ri k’ojlib’äl akuchi’ rajowaxik moy kuqub’ab’äl k’u’x.

Wakami k’ïy samaj ke ri’ nisamäj: Nab’ey takuqub’a’ ak’u’x chi qe. Rik’in jub’a’ pa ruk’isib’äl yatikïr nanik’oj we xqach’äk. Röj niqajo’ niqajäl: niqak’üt janipe rajowaxik retalil ri ütz tikirel. Chila’ tikirel naläx kuqub’ab’äl k’u’x.

13. Re’ chuqa’ nujäl rub’eyal ri chuq’a’

Pa ruk’isib’äl, nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x man jun ko’öl técnico na’oj ta.

Chi rij chuq’a’.

Ri xa yonil retaman achike xub’än jun sistema, ruk’o jun rutz’aqat etamab’äl.

Ri xa yonil nitikïr nuchöp achike etamab’äl nitz’et, nuq’ät ri b’anob’äl chi rij.

Chuqa’ ri pa junam e richin ri datos, nuchöp ri taq rub’eyal chuqa’ pa ruyonil nutz’ib’aj ri retalil chi xenimax ri taq rub’eyal, nrajo’ yalan k’ïy kuqub’ab’äl k’u’x.

Man yo’ojtikïr ta niqayüj ronojel re man junam ta rub’eyal. FlameP nisamajisan ri sistema. Ruma ri’ k’o wi quchuq’a’. Ri nïm k’utunïk man ja ta we k’o chuq’a’. Chi qe röj, ri nïm k’utunïk ja achike rub’eyal yeqab’än taq mecanismo richin niqaq’ät.

Ri tz’ib’anïk nuq’ät chuq’a’. Ri taq ya’oj q’ij tikirel yechol chik nikiq’ät chuq’a’. Ri jachoj contexto nuq’ät chuq’a’. Jun provider nitz’et nuq’ät chuq’a’. Ri yonil taq nik’onem yetikïr nikiq’ät chuq’a’.

Chuqa’ jun runa’oj empresa akuchi’ jun b’ijowäch nrajo’ retalil, nuch’utinirisaj xa jub’a’ ri rayib’äl richin ri qitzij k’aslem chuqa’ marketing nikitoqaj ki’.

Ri OECD wakami chuqa’ nutun ch’ajch’öj ri KI rik’in junanelanel rik’in jun ronojel q’ij rub’eyal richin retamaxik risk, chajinem, tz’etoj, tzijonïk chuqa’, we rajowaxik, chojmirisanem. [6]

14. K’isb’äl: Man k’ayew ta ri qarayib’äl. Ri rub’anik xtik’ayewachin.

Wakami man qetaman ta janipe ütz xtiqab’än pa junjun peraj. Juley retalil man yalan ta xtik’ayew pa técnico.

Juley chik xtijow chi qe. Juley etamab’äl xtiqak’üt pa jun ch’ob’el rub’eyal.

Kik’in juley chik xtiqatz’ët chi ri ch’ajch’öj k’utunïk chuqa’ chajinem datos nikich’ojij ki’.

Rik’in jub’a’ pa nab’ey yeqatz’ib’aj taq logs chi rij juley wachinäq ri pa ruk’isib’äl rajowaxik jaläj yeqachojmirisaj.

Rik’in jub’a’ ri winaqi’ nikitz’ët chi ri ruwäch ch’ajch’öj k’utunïk nuk’üt ri sachinäq etamab’äl.

Rik’in jub’a’ jun aj ch’aqa’ nik’onem xtuk’üt chi qe jun moyil rub’eyal ri man xqatz’ët ta.

Nab’ey retalil k’a ri’ kuqub’ab’äl k’u’x man nub’ij ta chi man xtiqasäch.

Nub’ij chi ri qasistema, janipe tikirel, nib’an pa jun rub’eyal akuchi’ ri taq sachoj yetikïr yetz’et, yechol chik chuqa’ yechojmirisäx.

Jun nïm ta rutzujunem re’. Chuqa’ jun yalan rajowaxik.

Man niqajo’ ta niqab’ij:

K’utunel nab’ey tzijÜtz nikuqub’äx k’u’x rik’in FlameP.

Jun b’ijowäch chi qij röj ri’. Ütz chuwäch niqab’ij:

K’utunel nab’ey tzijWawe’ k’o achike xub’än FlameP. Wawe’ e k’o ri rajowaxik taq rub’eyal. Wawe’ e k’o ri taq ruchi’. Chuqa’ wawe’ k’o ri tikirel nik’öx.

K’a ri’ chi kijujunal yetikïr nikichöp janipe kuqub’ab’äl k’u’x naläx chila’. Niqach’ob’ chi ja ri’ ri nïm qitzij rucholaj.

Man rajowaxik ta nakuqub’a’ ak’u’x rik’in FlameP. Röj rajowaxik niqach’äk re kuqub’ab’äl k’u’x ri’.

Chuqa’ akuchi’ tikirel, ri qatzij man rajowaxik ta nuk’ül ronojel.