Ch’utirisanem
“Tinamït” jun chi ke ri nimaläj ütz taq tzij pa ajwinaqil taq samaj. Nusuj k’oje’ pa molaj, to’onïk chi kiwachib’il chuqa’ junam b’ey. Ruma ri’ qas nitikïr nuwäx ri taq jaloj: ¿Achike nich’o pa rub’i’ ri tinamït? ¿Achike man k’o ta chupan? ¿Achike nuk’äm ri man tojon ta samaj, achike nich’ob’on chuqa’ achike nitikïr nuxutuj?
Pa jujun taq ruxaq, Corazón de Cacao nutzijoj junam samaj kik’in aj wawe’ o aj Iximulew taq tinamït, junam nuk’ulem chuqa’ rutikirisaxik taq xe’el richin pwaq. [1] [2] Re taq tzij re’ yekik’üt jun na’oj chuqa’ jun rayib’äl rub’eyal. Man nikijikib’a’ ta chi konojel ri winaqi’ ri k’o rejqalem chi kij k’o junam kirayib’äl o junam yeto’on.
Richin FlameP, re’ nub’ij: jun tinamït man ütz ta nik’ut achi’el xa jun b’anel. Ri taq samaj, molaj, ko’öl molaj, ch’oj chuqa’ qas taq rub’eyal k’utunem rajowaxik yek’oje’ tz’etel.
1. Ri tzij nuk’ül k’ïy winaqi’ pa jun yonil wachib’äl
Jun tzij achi’el “Ri tinamït nrajo’” aninäq. Nuk’oj k’ïy taq ch’ab’äl pa jun yonil ch’ob’onïk.
Jujun mul ütz re ko’öl tzij re’, achi’el toq jun molaj ajchajin xuch’ob’ pa tzeqelb’el taq rub’eyal. Po k’ïy mul man q’alaj ta achike xk’utüx chi re, achike xya’ q’ij chi re nich’o chuqa’ achike nuxutuj ri q’i’oj.
Jun tinamït man jun junam chuqa’ jikïl molaj ta. Chupan e k’o taq achalal, taq rijab’äl, ixoqi’ achi’a’, pwaqil taq rayib’äl, jikib’an taq samaj chuqa’ man jikib’an ta uchuq’a’.
2. Ri naqajil man nusüj ta ri uchuq’a’
Ri k’oje’ wawe’ chuqa’ ri nïm ramaj achib’ilal yetikïr nikijotob’a’ ri k’ulwachinïk. K’o kejqalem. Po man nikik’ül ta jun k’ojlib’äl majun uchuq’a’.
Ri k’o ruk’ux chuqa’ pwaq, b’ey, ch’ab’äl, taq k’amöl b’ey o ajwinäq ch’owenïk chijun ruwach’ulew, nuya’ jalajöj taq b’ey pa jun achib’ilal. Chuqa’ ütz kirayib’al taq samaj yetikïr yekijikib’a’ ri taq tzij chuqa’ yekitoj ri ya’oj q’ij.
Ri nitzijöx re man jun etzelanïk ta. Ja ri rajowaxik nab’ey richin qas rub’eyal nib’an ri to’onïk.
3. Ri ch’oj nitikïr noq jun retal to’onïk
Ri jun chik tz’etoj nub’ij chi ri niya’ q’ij chi ke ri taq jaloj pa ruxikin ri molaj nuyüq ri junam b’anïk chuqa’ nuya’ taq ch’ab’äl chi ke ri e ajq’atel. Qas tzij, ri taq samaj nikajo’ jub’a’ junamil.
Qas tzij. Man ronojel ta ch’oj ütz nik’ut chi kiwäch konojel, chuqa’ jujun mul rajowaxik taq chajin k’ojlib’äl. Po ri junamil pïxan pe man ja ta junam k’oje’ pa molaj. Toq niya’ q’ij chi re ri xutuj chi nitzu’un pe, nitikïr nuk’üt chi ri winaqi’ man xa ta e wachib’äl.
Ruma ri’, FlameP rajowaxik nujalaj ri ajwinäq tz’etoj chuqa’ ri tzeqelb’enïk chupan. Jun ch’oj nitikïr nitz’ib’äx pa chajin rub’eyal akuchi’ man yek’ut ta yonil taq winaqi’.
4. Ri nub’än FlameP rik’in re’
Pa FlameP, “tinamït” man niya’ ta achi’el jun samaj ri nuchäp ronojel.
Jun k’ojlib’äl nuk’üt achike taq molaj k’o rejqalem chi kij, achike rub’eyal xcha’ wi ri kik’utunela’ chuqa’ achike k’utunïk nuchäp ri kiya’on samaj. Ri yonil etamab’äl, ri runa’oj molaj chuqa’ ri jikib’an ch’ob’onïk k’a jalajöj.
Ri taq kina’oj ko’öl molaj yetikïr yek’oje’ na estape’ xb’an yan jun ch’ob’onïk. Ri man tojon ta to’onïk chuqa’ samaj richin chajinïk yek’ut junam kik’in ri pwaqil o ajetamanel taq to’onïk.
Akuchi’ ri rutzijoxik chi kiwäch konojel nitikïr nuk’oj winaqi’ pa k’ax o nuyäk taq ch’oj, nokisäx taq q’ijul richin chajinem. Ri q’alajilem man nub’ij ta chi ronojel ri k’ayewal chupan tik’ut pa ri jaqäl K’amaya’l.
5. Ri to’onïk nrajo’ taq tob’äl
Ri winaqi’ xa yetikïr yeto’on pa ch’ob’onïk we k’o kiramaj, kich’ab’äl, ketamab’äl chuqa’ jun jikïl okem. Jun sik’inïk yonil man nuk’ül ta to’onïk.
Ruma ri’, FlameP rajowaxik nuk’üt achike taq rajowaxik xeya’: q’axan tzij, kichajixik ak’wala’, rupwaq b’ey, samajib’äl richin okem, ramaj richin rutzijoxik o yonil pixab’äl.
Chuqa’ ri man to’onïk ta jalajöj rub’eyal. Nitikïr nub’ij ya’oj q’ij, kosïk, elesanïk o qas etzelanïk. Ri runuk’ulem man ütz ta pa yonil nub’ij chi ri majun ch’ab’äl ja ya’oj q’ij.
6. Ruk’isib’äl: Ri tinamït k’a k’ïy ruwäch
Ri tinamït k’o rejqalem ruma ri winaqi’ yetikïr junam yesamäj. Nitz’iläx toq nokisäx achi’el jun loq’olaj ko’öl b’ey richin k’ïy jalajöj winaqi’.
Ri rub’eyal richin FlameP ja re’:
Nab’ey na’ojJun tinamït man nik’ol ta achi’el jun yonil ch’ab’äl. Ri k’utunem, ya’on samaj, ko’öl molaj, to’onïk chuqa’ rajowaxik chajinem yek’oje’ tz’etel.
Ke ri’ FlameP nuq’i’ ri junam b’anïk akuchi’ man yerusäch ta ri taq jaloj.
Kicholajem xe’el taq wuj
Nab’ey na’oj[1] Corazón de Cacao. Junam yojkowin. Ajwinäq ruxaq achib’ilal, tz’eton pa 7. August 2026.
Nab’ey na’oj[2] Corazón de Cacao. Tiloq’ jun ruk’ayib’al wa’el pa k’achelaj. Ajwinäq ruxaq na’oj chuqa’ samaj, tz’eton pa 7. August 2026.