Achike ya’on q’ij chi re nub’ij chi k’o k’exoj?

1. Ri samaj k’a man ja ta ri k’exoj

Jun molaj nuloq’ cacao, nub’än tijonïk o yerutik che’. Re’ e taq samaj. Tikirel e rajowaxik chuqa’ e ütz. Xa xe chi jun chik k’utunïk we ruma re’ nijikib’äx ri rupwaq winäq, nik’achoj ri q’oloj o niqajin ri ximonïk.

Chi kikojol samaj chuqa’ k’exoj e k’o ramaj, ch’aqa’ chik taq k’ulwachinem chuqa’ ri kiq’atoj tzij ch’aqa’ chik winäq. Ri nitun ronojel, nuk’osirisaj ri taq rutzijol xa xe chi nuqajisaj ri qas etamab’äl.

2. Ri taq ajil nikajo’ jun xq’ijil

Ri tzij “77 por ciento niq’ax choj chi ke ri taq achalal ajtikonela’” qas q’alaj nub’än. Richin niq’eleb’ëx pa ruk’ojlemal, rajowaxik q’alaj: 77 por ciento richin achike, pa achike ramaj, pa achike ruchi’ chuqa’ rik’in achike taq q’alajirisab’äl?

Jun ajil majun rutzijoxkil tikirel ütz rajilab’exik chuqa’ k’a nutz’ila’ na ri na’oj. Tikirel nub’ij jun peraj ri molon pwäq, ri rupwaq loq’oj o jun yonil ch’ab’enïk.

FlameP man rajowaxik ta nupaj re taq ajil re’, xa xe chi rajowaxik nitikïr nuk’utuj ri kixe’el ajil. Ri qas ajilab’äl nitikir rik’in ri xq’ijil.

3. Ri kich’ab’äl ri winäq e k’o pa k’ayewal e q’alajirisab’äl—xa xe chi jun chik ruwäch

Ri ruxaq molonïk k’o taq kib’inik jujun winäq e k’o chupam. [1] Re taq ch’ab’äl re’ e rajowaxik. Nikik’üt ri k’ulwachinem, ri rejqalem chuqa’ rik’in jub’a’ ri taq man oyob’en ta k’ulwachinem.

Ri jun chik na’oj ja ri’, xa ri tikirel nipaj chuqa’ ri nik’on rik’in ruyonil jun chik molaj q’alajirisab’äl rajowaxik nik’ul achi’el k’exoj. Re’ nrelesaj rejqalem ri kik’ulwachinem winäq chuqa’ nuya’ janila nïm ejqalem chi ke ri ko’öl taq samaj.

Ri tzolinïk man ja ta yek’exwachij ronojel ruwäch q’alajirisab’äl. Jun rutzijol k’ulwachinem nuq’alajirisaj chi jun winäq ke ri’ xuk’ül chuqa’ xub’ij. Man pa ruyonil ta nujikib’a’ jun nik’aj o jun qas xtz’ük ruwäch k’exoj chi re jun tz’aqät molaj.

4. Achike nub’än FlameP rik’in re’

Jun rub’inik k’exoj pa FlameP nik’ül jun jikïl b’eyal.

Nab’ey nub’ij ri k’exoj ri nib’in chuqa’ ri molaj k’o pa k’ayewal. Rukab’, nujäch ri samaj, ri xel chupam chuqa’ ri najäy ramaj k’exoj. Rox, nub’ij ri ramaj chuqa’ ri wachinäq richin nijunamäx. Rukaj, nuk’üt ri ruwäch q’alajirisab’äl chuqa’ ri winäq ri nunik’oj. Ro’, k’o chupam ri man jikïl ta chuqa’ ch’aqa’ chik taq tikirel q’alajirisanïk.

Chuqa’ q’alaj achike nub’än ri rub’inik. Jun ruyon tzij ri samaj jun chik ruwäch chuwäch ri ruk’ulwachinem jun winäq k’o chupam o jun ruyonil nik’onïk.

5. Ri to’onïk qas choj chuwäch ri yonil rutz’ukik

Ri taq k’exoj pa winaqil chuqa’ pa q’oloj jub’a’ mul xa jun kixe’el. Ri taq ajil, ri kaj, ri na’ojil tinamït, ri kiq’atoj tzij achalal chuqa’ ch’aqa’ chik taq molaj yesamäj pa junam.

Ruma ri’ FlameP rajowaxik nuya’ ruchuq’a’ ri ruch’ab’äl to’onïk: “Xojto’on richin re k’exoj re’” nitikïr qas jikïl chuwäch “Röj xqatz’ük re k’exoj re’.”

Re’ man jun meq’en ch’ab’äl ta. Nuk’üt q’alaj ri junam samaj chuqa’ ri man jikïl ta, chuqa’ nuchajij chi man nik’ul ta ri kisamaj ri winäq e k’o pa k’ayewal richin ruyon retal jun molaj.

6. Ruk’isib’äl: Ri k’exoj nrajo’ jun tzij tikirel ninik’öx

Tikirel nitzijöx ri k’exoj. Xa xe chi ronojel b’anob’äl tzij nrajo’ jun k’ojlemal akuchi’ tikirel ninik’öx, niq’at o nich’ojïx.

Ri rub’eyal FlameP ja re’:

Nimaläj na’ojJun rub’inik k’exoj nuk’üt ri b’anel tzij, ri retab’al ajil, ri ramaj, ri ruwäch q’alajirisab’äl, ri man jikïl ta chuqa’ ri kijachoj to’onïk rik’in achike qas xutz’ük ri k’exoj.

Xa k’a ri’ jun ütz b’anob’äl tzij nok jun tzij tikirel nito’on richin netamäx.