Ri rejqalem man rajowaxik ta nik’is rik’in FlameP

1. Ri nimaläj k’utunik chi rij rujachik k’a petenäq na

UN Trade and Development nrajo’ na’oj chi ri ajil ruchijun ruwach’ulew k’ayb’äl richin na’ojinem banon chi q’ab’aj nitikïr nik’iy pa ri 189 mil millones dólar pa 2023 k’a pa ri 4,8 billones dólar pa 2033. Junam rik’in ri’, ri moloj nuya’ rutzijol jun nimaläj molotajem: 100 taq moloj xek’o pa ri 40 por ciento richin ronojel ruwach’ulew rupwaq ajk’ayij moloj xok pa kanoxïk chuqa’ nuk’ulem pa 2022. Xa xe ri taq moloj ajChina, majun chike k’o pa jun amaq’ tajin ninuk’ el. Pa rutzij UNCTAD, KI nitikïr nub’än nimaläj q’inomal, po man pa ruyonil ta nuk’ul ronojel winaqi’.

Re’ nab’ey man jun ta pitz’oj richin elq’anel na’oj. Ri nikeya’ miles de millones pa taq modelo, kik’olib’al taq tzij, chips chuqa’ kanoxïk, nikoyob’ej jun ch’akoj. Ri etamab’äl nrajo’ pwaq. Ri nimaläj taq modelo nikajo’ janila.

Po nub’än k’atzinel toq nik’ex ri rub’eyal nitz’et.

Ri World Bank nusik’ij pa 2025 jun rucholajem KI ri yalan man junam ta ruchajin pa taq tinamït. Pa nik’aj 2025, 77 por ciento richin ronojel ri kichuq’a’ ajk’ayij taq kik’olib’al tzij k’o pa taq amaq’ nïm kokisaxik pwaq. Ri taq amaq’ ko’öl kokisaxik pwaq xkik’ül man xapon ta pa 0,1 por ciento. Ri Bank nuch’utirisaj pa kaji’ tzij ri nik’atzin richin jamäl okem pa KI: okem pa k’amab’ey, ruchuq’a’ kematz’ib’, aj wawe’ k’ulwachinel chuqa’ taq etamab’äl. Ri man k’ïy ta ruk’wan chike re’, k’o pa rub’eyal xa nokisaj KI chuwäch chi rija’ nitikïr nunük’ achi’el ri rajowab’al.

Ja ri nab’ey rupalib’al rujachik.

Ri ruka’n nib’anatäj pa taq qamoloj.

We jun winäq rik’in ruto’ik KI nub’än pa ka’i’ ramaj ri nab’ey nub’än pa jun q’ij samaj, xeb’anatäj waqi’ ramaj. Xa pa na’oj.

Po: ¿achike rajaw?

¿Ri moloj, ri wakami nrajo’ kajmul samaj?

¿Ri loq’ol, ruma ri samaj noq ajowaj?

¿Ri samajel, ri nitikïr nitzolin aninäq pa rachoch?

¿Ri amaq’, rik’in ri rutz’aqat tojïk?

¿Ri taq rajaw, rik’in jun más nïm ch’akoj?

¿O pa ruk’isib’äl ri ütz samaj xa nub’än chi niqab’än más pa junam ramaj?

Ri International Labour Organization man nik’ul ta pa ri ruk’isib’äl rukanoxik ri man k’ayew ta na’oj chi KI nisüch ronojel taq samaj pa nimaläj ajil. Nab’ey más ri nik’ulwachitäj ja ri nik’ex jalajöj taq samaj chuqa’ kib’eyal. Ri ILO nub’ij chi chijun ruwach’ulew jub’a’ jun chike kaji’ samajela’ nisamäj pa jun samaj ri nitikïr nirutz’ila’ pa jun rub’eyal ri generative KI. Junam rik’in ri’, ri k’ulwachinel kanoxïk richin 2026 nuk’üt chi ri rutz’aqat samaj janila ruk’wan rik’in achike rub’eyal yalan nikokisäx KI pa samaj.

2. ¿Achike k’a ri rejqalem?

Wakami qachajij qi’ toq ri taq moloj nikitzijoj “rejqalem”.

K’ïy ri nitzijöx, po jutaqil pwaq ri nich’ob’.

Xa ri’ nitikïr niretäx pa qitzij. Jun loq’ol nutoj 50 euro. Ri moloj xuk’ül rupwaq. Toq elesan ri rajil, k’o jub’a’ nik’ase’.

Po jun ajkematz’ib’ tikojil nub’än janila más.

We FlameP nuköl oxi’ ramaj rusamaj jun winäq, ri oxi’ ramaj ri’ rejqalem chuqa’.

We jun winäq nub’än jun na’oj ri ruk’wan q’ij chi ruyonoj, re’ rejqalem chuqa’.

We jun winäq nab’ey mul nuch’ob’ jun k’ayew etamab’äl ruma man pa taq kitzi’ ajna’oj ta xq’alajisäx, xa pa rutzij rija’, nib’anatäj rejqalem.

We jun moloj nuya’ q’ij chi ri rusamajela’ nikokisaj KI akuchi’ man nikijach ta ronojel ri rupam k’ulwachinel chi re jun provider, nib’anatäj chuqa’ jun achike ri man aninäq ta nitojox.

Chuqa’ toq jun okisanel nisamäj pa juna’ rik’in jun cholajem, nib’anatäj jun nimaläj ruwäch rejqalem: k’ulwachinel.

Pa jun q’ij ri cholajem retaman achike rub’eyal nuch’ob’ re winäq re’, achike rub’eyal nutz’ib’aj, achike nusamajij, achike xatojtob’ëx yan, achike man nrajo’ ta, achike taq na’oj xeb’an chuqa’ achike chike xeb’ison pa chi rij.

Re’ jun q’inomal.

Ri ajkematz’ib’ pwaqil rucholajem xojrutzijon chi re q’inomal re’ xa nitz’ak chire ri rajaw ri server akuchi’ nib’anatäj. Ri taq tzij nitikïr nelesäx, nisach, o rik’in jub’a’ nijach. Po ri tunuj, ri rutzijonem samaj chi kikojol winäq chuqa’ cholajem ri xb’anatäj pa juna’, jutaqil yalan k’o pa runa’oj ri provider.

Chuwäch FlameP, ja wawe’ jun chike ri taq k’ojlib’äl akuchi’ nuchäp ri qana’oj chi rij rub’inik rejqalem.

Chuwäch röj, nuchäp rik’in ri k’utunik achike peraj richin ri rejqalem xb’an qa q’ij niqachäp richin qe.

3. Jun moloj nitikïr chuqa’ nitoj rik’in ramaj chuqa’ ximonem

Re’ más k’ayew chuwäch achike nita pa nab’ey.

Ruma ri okisanel man xa xe ta rik’in pwaq nutoj jun ajkematz’ib’ tikojil.

Rik’in jub’a’ nutoj rik’in rutzub’al. Rik’in rusamajib’enik. Rik’in taq rutzij. Rik’in jun jaloj ri k’a más najin nel paqal. Rik’in ramaj.

Xa xe chi re taq rub’eyal tojïk re’ man nik’ut pe ta pa junam rajilab’al.

Jun ajkematz’ib’ rub’eyal pwaq nitikïr yalan niq’iy pa pwaq ruma nuk’ëx jun yalan awinäq chi jun meb’a’ wachinäq: ri tikirel niq’at.

Re’ yalan qitzij chi kij ri taq nuk’uche’el akuchi’ ri rupwaq ximon riq’in ri ramaj okisaxïk, pa jikïl o man pa jikïl ta. Más ramaj nub’än más taq retal, más k’ojlib’äl richin talutzij, chuqa’ más q’ij richin juley chik tzijonem.

Rik’in KI, re rub’eyal re’ más nik’atzin. Man nrajo’ ta jun majun ruk’isib’äl rub’inik taq rupam k’o yan. Rija’ nitikïr jutaqil nub’än k’ak’a’.

Jun chik ch’ob’onïk. Jun chik tz’etoj. Jun chik rub’eyal. Jun chik etab’äl. Jun chik ch’ojin na’oj.

Pa jun q’ij man chik q’alaj ta we ri jun chik tzolin tzij nub’än ütz ri k’ayewal o xa nuyük’ ri samaj.

Ruma ri’, chuwäch röj, “tik’is nab’ey chuwäch ri ximonem” k’o pa junam q’ijb’äl achi’el rub’inik rejqalem.

Toq jun okisanel rutzijon yan ri rajowab’al, ri rejqalem ruk’ül nitikïr ja ri nutz’apij FlameP.

Re’ yalan man nïm ta nuta. Po pa jun ajkematz’ib’ rub’eyal pwaq, nïm.

Ruma rik’in ri’ qaya’on kan, xa pa ruxe’el, jun yalan kowöl rujunamil:

Más okisaxïk junam rik’in más q’iynem.

Ri nimaläj k’utunik chuwäch röj ja we ri okisaxïk xuk’üt jun achike nitikïr nik’ase’ chi rij FlameP.

Jun tz’ib’anïk ri xk’is. Jun na’oj ri nitikïr nib’an. Jun etamab’äl ri xch’ob’. Jun chik xak. O chuqa’ ri retamaxik chi wakami jun winäq nik’atzin, man jun ta samajib’äl.

We pa chwa’q kab’ij niqetamaj chi ri winaqi’ yek’ase’ k’ïy ramaj pa FlameP, man xtz’aqät ta qe xa ri rajilab’al okisaxïk. Rik’in jub’a’ re’ q’iynem. Rik’in jub’a’ xa xqïl jun yalan jeb’ël rub’eyal niqak’is ri kiramaj.

4. Rub’inik rejqalem man jun más jeb’ël tzij ta richin sipanïk

Ri taq moloj nitikïr janila nikich’äk, k’a ri’ nikokisaj jun peraj richin ri kich’akoj pa jun ütz rayib’äl. Majun itzel pa ri’. Xa qitzij, k’ïy taq moloj man yetikïr ta yesamäj we man k’o ta re pwaq re’.

Xa man ja ta ri’ ri niqach’ob’ rik’in rub’inik rejqalem.

Chuwäch yin, ri rutz’aqat rusamaj jun moloj chi kiwäch ri winaqi’ man nuchäp ta akuchi’ xk’is yan ri qitzij b’anob’al rejqalem.

Nuchäp janila nab’ey: pa ri k’utunik achike rub’eyal jun tikojil nuch’äk pwaq; achike taq tzij nik’atzin richin; chuqa’ we ri etamab’äl nuya’ más jamäl rub’ey jun samajel o xa más nimaläj taq q’atb’äl.

Pa ri k’utunik we jun chokoy nib’an chuqa’ kichin winaqi’ ri man k’ïy ta kejqalem pa k’ayb’äl; achike ch’ab’äl k’o chi nuch’ab’ej jun winäq richin nitikïr nok; o—chuqa’ man xa xe ta re’—we ri uchuq’a’ pa winäq k’o pa rujotol rajil samaj o pa chi rij nitoj rik’in ri pwaq xa xtz’ak kan.

Ri OECD wakami nuch’ütuj ri rusamaj jun moloj ruk’wan pa rub’eyal pa jun nïm na’oj. Ri taq rucholaj man xa xe ta nikitzijoj ri ruwach’ulew chuqa’ kich’ojib’al samajela’, xa chuqa’ kich’ojib’al winaqi’, kirayib’al loq’ela’, q’alajisanem, na’oj chuqa’ etamab’äl. Ri taq moloj k’o chi nikib’än ütz pwaqil chuqa’ ajwinäq taq tob’anïk, junam rik’in ketamaxik chuqa’ kiq’atik ri nitikïr itzel nub’än ri kitikojil chuqa’ kisamaj.

Chuwäch röj, rub’inik rejqalem nub’ij chi k’o chi niqach’ob’ rujachik ri rejqalem desde pa runuk’ik / desde pa qatikirib’al.

5. Ütz nuta. K’a toq man k’o ta pwaq.

Tiqach’ob’ chi FlameP nisamäj ütz. Ri kajil okisanela’ nik’iy. Jun ütz ik’ xqak’ulwachij. K’o pwaq nik’ase’ kan.

Qitzij chi nitikïr niqaya’ aninäq jun peraj chi ke ri taq ajwinäq nuk’ulem.

K’a ri’ jun nïm provider nujotob’a’ ri rajil. K’o chi niqato’ más samaj richin jikomal. Jun qach’ojinel más aninäq nunük’. Nik’atzin k’ak’a’ winaqi’ qe. Ri yakäl qapwaq xa nitikïr pa kaji’ ik’.

¿La ütz chik niqaya’ el ri pwaq? ¿O niqaköl pa ri moloj?

Ri nutz’ët ri rutz’aqat samaj chi kiwäch winaqi’ xa achi’el jun k’utunik richin ütz na’oj, yalan man nuk’ül ta ri k’ayewal wawe’.

Jun moloj ri man jikïl ta man nitikïr ta nuya’ jikïl tob’anïk pa naj ramaj.

Ütz qetaman re’ pa taq ajwinäq nuk’ulem. Jun moloj ri ximon riq’in ri jun chik sipan pwaq nitikïr nub’än jeb’ël samaj, po jutaqil k’o chuchi’ rusachik. Ri samajela’ man ketaman ta we xtoj ri kisamaj chik. Taq nuk’ulem yetikirisäx k’a ri’ yek’is. Ri ütz taq rayib’äl man nikik’ex ta yakäl pwaq.

Ja ri’ ri man niqajo’ ta niqakamuluj pa FlameP.

Ruma ri’, ri qajunamil q’ijb’äl man nitikïr ta nub’ij: Tiya’ el ri más k’ïy pwaq ri nitikïr, pa ri más aninäq ramaj.

Nub’ij: Tijach ri rejqalem pa jun rub’eyal ri nuchuq’a’ij ri cholajem chijun.

Jun itzel na’oj nich’ob’ rutz’aqat samaj chi kiwäch winaqi’ pa jun rub’eyal akuchi’ pa ruk’isib’äl nub’än jun moloj ri man k’o ta ruchuq’a’ pa pwaq, toq jun rachib’il ri nuya’ ronojel ri euro k’o pa q’iynem, pa wo’o’ juna’ jun ciento mul más nïm.

Ruma ri’, FlameP nrajo’ ch’akoj, yakäl pwaq chuqa’ ya’oj pwaq pa nuk’ulem.

Chuqa’ pa jun q’ij nik’atzin qe jun kowöl rub’eyal nuchol achike pwaqil rejqalem k’o chi nik’ase’ pa ri moloj chuqa’ achike nitikïr nib’in apo.

Wakami man qetaman ta re ajil re’.

Chuqa’ man xqatz’ük ta xa ruma “lajuj por ciento richin jun ütz rayib’äl” ütz nuta pa jun ruxaq k’amaya’l.

6. Ri k’ayb’äl man nutz’ët ta taq rajowab’äl. Xa nutz’ët ri k’utunïk ri k’o rupwaq richin nitoj

K’o jun ruka’n qach’ob’onik achike ruma jun peraj richin ri rejqalem k’o chi nib’in apo.

Ri taq k’ayb’äl yalan ütz nikib’än taq sujunik kichin winaqi’ ri yetikïr yekiloq’ jun achike.

Man yalan ta ütz nikib’än sujunik kichin winaqi’ ri janila nikajo’ jun achike po man k’ïy ta kipwaq richin yekiloq’.

Re’ man jun ta sachoj ütz na’oj richin ri k’ayb’äl. Xa ja ri’, pa man k’ayew ta, ri rub’eyal nisamäj.

Jun moloj nuya’ pwaq akuchi’ nrajo’ na’oj chi ri pwaq xtzolin rik’in ch’akoj.

Pa Q’anchi’, k’o jeb’ël taq modelo, nimaläj taq molaj tzij chuqa’ jun nimaläj k’ayb’äl.

Pa taq ko’öl ch’ab’äl ri man yalan ta kejqalem pa pwaq, jun chik ri rub’eyal. Ruma ri’ UNESCO nuchajij chi rij jun k’ak’a’ rub’eyal man junam ta ajkematz’ib’ ch’ab’äl, chuqa’ pa 2025 xuq’alajisaj jun chijun ruwach’ulew rub’eyal richin k’ïy ch’ab’äl pa ri ajkematz’ib’ q’ij. Nutz’ët chi nïm ri man k’ïy ta kisamajib’al, ri k’o pa k’ayewal richin yesach chuqa’ ri e rajawal ch’ab’äl, chuqa’ we re taq tinamït re’ nitikïr chuqa’ yekok pa taq modelo richin ch’ab’äl, jaloj rutzij pa kematz’ib’ chuqa’ retamaxik ch’ab’äl.

Wawe’ ri qajunamil q’ijb’äl nel qitzij samajinel.

We niqach’äk pwaq rik’in ajk’ayij taq chokoy, k’a ri’ jun peraj richin ri qetamab’äl niqokisaj pa taq chokoy ri man xkech’äk ta pa rub’eyal ri k’ayb’äl, nib’in ri rejqalem.

We jun rucholajem ch’ab’äl ri niqanük’ wakami pa chi rij nuya’ okem chi ke winaqi’ ri kich’ab’äl man k’o ta rejqalem pa pwaq chi kiwäch ri nimaläj providers, nib’in chuqa’ ri rejqalem.

We ri etamab’äl ri xb’an richin jun nitoj ajk’ayij loq’ol nuto’ pa runuk’ulem jun sipan o yalan to’on chokoy richin más ütz, nib’in ri rejqalem.

7. Tichajïx qi’ chi kiwäch ri jeb’ël taq b’anob’äl

Ri ajwinäq uchuq’a’ yalan jeb’ël nitzijöx.

Jujun taq ajil, wachib’äl, winaqi’ ri xjalatäj ta kib’anoj. Chuqa’ jun wachib’äl ajil rik’in jun ch’ich’ niq’axäx pa jotol.

Xa jub’a’ ronojel moloj pa jun q’ij nrïl jun retab’äl ri ütz nuta.

Pa FlameP niqajo’ niqab’än yalan k’ayew chuwäch röj re samajib’enïk re’.

Ri OECD nuq’alajisaj re k’ayewal re’ pa ri rub’eyal retaxik uchuq’a’. Taq samaj, taq elq’ij chuqa’ qitzij ajwinäq uchuq’a’ man junam ta. We jun winäq xupon kik’in jun ciento winaqi’, man retaman ta k’a ri’ we k’o jun achike xutziläx chuwäch ri jun ciento winaqi’ re’. Ri jikïl retaxik uchuq’a’ nrajo’ taq rutzijol qitzij, taq etab’äl ütz, chuqa’ retamaxik chi ruma chuqa’ ri xk’ulwachitäj jutaqil k’ayew yejach. K’o chuqa’ chi nito’on richin man nib’an ta ri nib’ix impact washing.

Jik nuta; chuwäch röj yalan nuya’ uxlanem.

We pa jun q’ij FlameP nuyäk 10.000 euro richin jun ajwinäq nuk’ulem, man k’a 10.000 euro ta ajwinäq uchuq’a’ xb’anatäj.

Toq niqasuj ri pwaq, man k’a xapon ta; toq xtaq el, man k’a qetaman ta achike xb’anatäj ruma ri’.

Chuqa’ we 2.000 winaqi’ xkijäq jun chokoy, man k’a qetaman ta we xeto’.

Re taq jaloj re’ k’o chi q’alajinäq yek’ase’.

Man pa jun q’ij chik ta, xa pa ri más aninäq, niqajo’ niqib’ij pa q’alaj:

Re’ xch’ak, re’ xk’atzin richin samaj chuqa’ yakäl pwaq, re’ xjach chi re jun nuk’ulem, re’ qitzij xtoj, re’ q’alajinäq xapon.

Chuqa’, k’a akuchi’ niqetikïr niqach’ob’ pa jikïl, ja re’ ri xel chuwäch.

Rik’in jub’a’ re’ man yalan ta sexy chuwäch jun nimaläj Impact Counter pa ruxaq k’amaya’l.

Po xa xtok man yalan ta sexy.

8. K’o jun chik rujachik ri xa jub’a’ majun nitzijon chi rij

Ri Human Development Report richin ri Naciones Unidas ruk’wan pa 2025 jun nimaläj b’i’aj: A matter of choice. Jun k’utunik richin cha’oj.

Ri e ajtz’ib’ man nikitojtob’ej ta nikib’ij we KI xtuköl o xtusäch ri winaqil. Jun chik k’utunik nikib’än: ¿achike taq cha’oj k’o chi nikib’än ri taq tinamït richin KI nuk’iyirisaj ri kichuq’a’ winaqi’?

Niqajo’ re’, ruma nutzolin ri samaj pa ri qitzij ruk’ojlib’al.

Rik’in etamab’äl niqajo’ niqab’än achi’el xa nitzäq pe ri chwa’q kab’ij pa qawi’.

Ri taq modelo nikichäp más uchuq’a’, ri taq samaj yejal, ri taq tzij yek’iy, ri ruyonil samaj nik’iy.

Ronojel re’ e taq cha’oj.

Jun moloj nucha’ we ronojel ri rutz’aqat samaj nuk’ëx pa más b’anob’äl.

Nucha’ janipe’ k’ulwachinel nuk’ül jun cholajem pa ruxe’el, we jun okisanel niyak pe pa ri jun chik tzijonem toq ruk’ison jun samaj, we nito’ jun ch’ab’äl ri man yalan ta nuch’äk, achike nib’an rik’in ri ch’akoj, chuqa’ achike taq etab’äl nikib’ij achike ri q’iynem.

Qitzij chi re taq cha’oj re’ man yeb’anatäj ta pa majun wachinäq. Ri ch’ojil k’ayb’äl, pwaq, taq q’atb’äl chuqa’ kirayib’al loq’ela’ nikitz’ët taq q’atb’äl.

9. Kaji’ taq rajilab’al

Ruma ri’ niqach’ob’ chi pa chwa’q kab’ij k’o chi niqatz’ët FlameP rik’in xa jub’a’ kaji’ jalajöj taq rajilab’al.

Ri nab’ey man nïm ta po nik’atzin: ri pwaqil.

¿Niqach’äk pwaq? ¿Niqetikïr niqatoj ri qak’as? ¿K’o qak’way yakäl pwaq? ¿Niqetikïr niqanük’ chuqa’ niqak’iy?

Ri ruka’n richin ri okisanel.

¿Qitzij xb’an rejqalem richin? ¿Xuch’äk ramaj? ¿Xuk’is jun samaj? ¿Xuch’ob’ jun achike? ¿Xunük’ jun más ütz na’oj? ¿O xa xqab’än janila tz’ib’anïk?

Ri rox chi rij ri qajikomal.

¿Achike taq tzij xek’atzin? ¿Achike ta xek’atzin? ¿Achike providers xek’o chupam? ¿Xa akuchi’ xk’atzin xokisäx ri k’ulwachinel? ¿Xqak’is jun samaj o xqayük’ xa chi qayon?

K’a ri’ k’o jun rukaj rajilab’al.

¿Achike xk’ulwachitäj rik’in ri rejqalem xb’anatäj chuwäch ri pa aninäq jaloj chi kikojol ri loq’ol chuqa’ FlameP?

¿Achike samaj xutoj?

¿Achike taq uchuq’a’ xenuk’?

¿Achike taq okem xeb’anatäj?

¿Achike taq ajwinäq nuk’ulem xeto’?

¿Achike xa xsuj?

¿Achike qitzij xapon?

Re kaji’ rajilab’al re’ xtich’ojin chi kiwäch.

Re’ jikïl achi’el ri amén pa tyox.

Ri más nïm ch’akoj nitikïr nub’än jun itzel rajilab’al richin ri okisanel.

Jun nimaläj ajwinäq rub’inik rejqalem nitikïr numejb’a’ jun moloj pa pwaq.

Ri más nïm ch’utirisanem tzij nitikïr nub’än itzel jun tikojil.

Jun tikojil ri nuya’ q’ij chi ri winaqi’ ye’el pa ri más aninäq nitikïr nuya’ kan rupwaq ri jun rachib’il ütz nuk’ül.

Majun algoritmo ri xtusöl re taq ch’oj re’ pa qawäch. Xa röj niqetikïr niqab’än.

10. ¿Achike xtib’anatäj we niqaq’iysaj?

Wakami k’ïy chire re’ xa na’oj.

FlameP k’a tajin nutikirisaj.

Más man k’ayew ta chi jun k’ak’a’ moloj nunük’ taq ruxe’el na’oj. K’a majun nimaläj loq’ol ri pa jun q’ij rupwaq nub’än jun rox peraj richin ri ajilab’al pwaq pa juna’. Majun ya’ol pwaq ri nrajo’ jun chik rub’eyal q’iynem. Majun nimaläj molaj okisanela’ ri nikik’utuj jun samajib’äl ri nuch’äk pwaq po nich’ojin rik’in ri qarayib’al.

Re taq k’ulwachinem re’ xkepetik we FlameP niq’iy.

K’a ri’ xtiq’alajin we “rub’inik rejqalem chuwäch elesanem” xa jun tzij o jun rub’eyal.

Rik’in jub’a’ xtiqetamaj chi jun na’oj man nisamäj ta.

Rik’in jub’a’ k’o chi niqak’ëx ri rub’eyal nisamäj.

Rik’in jub’a’ xqach’ojij jalajöj taq cha’oj.

Chuwäch yin, re’ man jun ta k’ayewal.

Jun chik ri itzel ta: we pa chi rij niqaq’alajisaj achike ruma ri nab’ey taq qana’oj man yesamäj ta chik, ruma ri moloj yalan nïm chik.

11. Ruk’isib’äl: Rejqalem k’o chuqa’ chi nik’ase’ pa FlameP

Ruma ri’, pa ruk’isib’äl niqajo’ niqachajij chik ri qajunamil q’ijb’äl chuwäch jun itzel ruch’ob’ik nitikïr nib’an.

Ri rejqalem man tik’is ta pa FlameP.

Po qitzij chi rejqalem k’o chi nik’ase’ pa FlameP.

Ri nik’atzin richin roj pa qayon.

Ri nik’atzin richin ütz yekitoj ri winaqi’.

Ri nik’atzin richin man niqak’ayij ta ri qana’oj pa ri nab’ey pwaqil k’ayewal.

Ri nik’atzin richin niqanük’ etamab’äl pa ruk’exel xa niqak’ayij chik kisamajib’al juley chik.

Ri nik’atzin richin niqak’ül taq sachoj.

Ri nik’atzin richin niqetikïr niqak’iy.

¿Rejqalem nitikïr nik’ase’ pa ri moloj, o pa jun q’ij ronojel rub’inik rejqalem xa pa jun rub’eyal xtuya’?

Kik’in okisanela’ pe qik’in.

Kik’in samajela’ pe qik’in.

Pa ajwinäq k’ulwachinel pe qik’in.

Pa rutz’aqat samaj pe qik’in.

Pa taq ajwinäq tob’äl pe qik’in.

Chuqa’ pa ruk’isib’äl rik’in jub’a’ pa röj el kik’in ya’öl pwaq.

Jun moloj man jun q’equ’m jul ta; xa röj man niqajo’ ta niqab’än jun.

FlameP k’o chi jun pwaqil cholajem ri nuk’ül rejqalem, nub’än k’ak’a’ rejqalem chuqa’ nuya’ el jun peraj.

Chi ke ri winaqi’ ri nikokisaj.

Chi ke ri yesamäj chupam.

Pa ruwäch chwa’q kab’ij.

Chuqa’ pa taq k’ojlib’äl akuchi’ ri pwaqil rejqalem pa k’ayb’äl man junam ta rik’in ri rejqalem kichin winaqi’.

Ri rejqalem man tik’is ta pa FlameP.

Ja ri’ ri qajunamil q’ijb’äl.

¿Achike niqab’än rik’in ri rejqalem ri qanonojel xqab’än?