Niqajo’ niqanük’ jun moloj ri man nuk’ëx ta ri winaqi’ chi ech’akul richin elesanem

1. Achike rub’eyal nitikïr nisach ri nab’ey rayib’äl

Röj (Mona chuqa’ yin) xeqanük’ taq moloj, molaj chuqa’ ajwinäq taq nuk’ulem pa ri qak’aslem. Janila mul xuchäp rik’in jun na’oj ri k’o rejqalem. Rik’in jun achike ri xqajo’ niqak’ëx, niqutzilaj o niqab’än nab’ey chi tikirel.

K’a ri’ xepe taq cholajem, rajil, oyob’enïk, rub’eyal samaj chuqa’ q’iynem. Ronojel nik’atzin. Pa jun q’ij, jujun mul nijäl ri k’utunik.

Pa nab’ey nub’ij: ¿Achike niqajo’ niqab’än? Pa chi rij nub’ij: ¿Achike niqab’än richin k’a nisamäj na ri cholajem?

Re’ xa jub’a’ man nib’anatäj ta rik’in jun nimaläj b’oloj. Majun niyak el pa nimaq’a’ chuqa’ nucha’ nuk’ayij ri nab’ey rayib’äl. Nib’anatäj rik’in ko’öl taq cha’oj ri ütz yekita. Jub’a’ más rupwaq. Jun chik etab’äl. Jun samajib’äl richin ri okisanela’ nikitzolin pe más mul. Jub’a’ más k’ulwachinel ruma k’a ri’ más ütz ri elq’ij. Jun tzij ri nib’in más naj chuwäch ri qitzij nitikïr ri tikojil.

Ronojel jun cha’oj nitikïr niq’alajisäx. Röj winaqi’ yalan ütz niqab’än re’.

Chuqa’ pa jun q’ij anuk’un jun moloj ri k’a nitzijon na chi rij ri nab’ey taq rejqalem, po pa pwaq ojer chik ximon rik’in jun chik achike.

Ja ri’ ri niqajo’ niqaq’ät pa FlameP.

2. Ri winaqi’ yetikïr yek’ex pa ech’akul richin elesanem pa jalajöj taq rub’eyal

Toq niqach’ob’ chi rij ech’akul richin elesanem, niqach’ob’ aq’än, che’, ya’ o taq ch’ich’. Jun achike nelesäx, nisamajïx chuqa’ nik’ayïx.

Pa ri ajkematz’ib’ pwaqil rucholajem, ri winaqi’ k’ïy yan mul xkik’ül re samaj re’. Qonojel xojok yan pa ech’akul richin elesanem. Xa we yojtz’uyül pa jun jul pa Himalaya chuqa’ yojme’yon ronojel q’ij.

Ri qatzij yesamajïx. Ri qatzub’al nik’ayïx. Ri qaramaj nik’ex pa ramaj k’o pa chokoy. Ri man qajikomal ta nutz’ük más okisaxïk. Ri qach’ab’äl, taq qacha’oj chuqa’ taq qasolom nikutzilaj taq cholajem ri man e qichin ta.

Rik’in na’ojinem banon chi q’ab’aj, re ximonem re’ más yeqajin.

Jun ojer nuk’uche’el rik’in jub’a’ retaman achike taq cholwuj nupitz’ jun winäq, janipe’ ramaj nutz’ët jun silowäch chuqa’ achike tikojil nuloq’. Jun KI janila yeqajin rik’in ri runa’oj jun winäq. Niqatzijoj chi re achike niqasamajij, achike cha’oj nub’än qe oyowal, achike man niqach’ob’ ta chuqa’ akuchi’ niqakab’ej. Yeqajotob’a’ taq wuj, niqatzijoj taq ximonem chuqa’ niqasöl ri rutzolin tzij k’a toq nik’äm ri qach’ab’äl.

Re’ nitikïr nito’on.

Po nitikïr chuqa’ nub’än jun ajwinäq k’ulwachinel ri k’a más nïm rejqalem, toq ri winäq man chik nitikïr ta nretamaj achike rajaw, akuchi’ nisamajïx chuqa’ janipe’ ruchapalon yan junayon provider.

Ruma ri’, ri Datenschutz-Grundverordnung man xa xe ta pa jun tz’ib’an ya’oj q’ij nuq’ät ri kichajixik taq tzij. Nuchol chuqa’ ri okisaxïk xa pa jun q’alajinäq rayib’äl, ri ch’utirisanem tzij chuqa’ ri kichajixik tzij desde pa runuk’ik etamab’äl. Ri ajwinäq taq tzij man k’o ta chi ye’okisäx xa ruma k’o pa etamab’äl, xa xe k’a janipe’ nik’atzin pa jun q’alajinäq rayib’äl. [1]

Xa ütz samaj pa q’atb’äl tzij man tz’aqät ta qe.

Jun tikirib’äl ri niqak’utuj we ri taq tzij yesamajïx pa q’atb’äl tzij. Ri k’utunik ri nik’atzin ja achike ruwäch ximonem nunük’ jun moloj kik’in ri winaqi’ ri ximon ri pwaqil q’iynem kik’in.

3. Man niqakoj ta chi ri etamab’äl itzel

Man öj ach’ojinel etamab’äl ta. We ke ri’, FlameP jun yalan ch’ojinel nuk’ulem.

Ri na’ojinem banon chi q’ab’aj nitikïr nelesaj samaj pa kiq’a’ winaqi’, nub’än más jamäl ri etamab’äl, nuch’utirisaj ri taq q’atb’äl ch’ab’äl chuqa’ nutz’ük taq q’ij ri xa jujun juna’ kan e kichin nimaläj taq moloj o yalan ajna’oj taq winaqi’.

Ruma ri’, ri Human Development Report 2025 richin Naciones Unidas man nuk’utuj ta we KI ütz o itzel pa ruxe’el. Nusik’ij achi’el jun k’utunik richin kich’ojmirisan cha’oj winaqi’. Ri nik’atzin, nub’ij, ja we nuyük’ ri kichuq’a’ chuqa’ ri kitikirel winaqi’. [2]

Ri etamab’äl majun runa’oj. Po ri taq tikojil k’o kib’eyal. Ri taq rub’eyal pwaq k’o yekisuj. Ri taq etab’äl nikik’ëx taq cha’oj. Chuqa’ ri taq cholajem nitikïr nikitz’apij ri winaqi’ pa jun rub’eyal, akuchi’ majun nuya’ q’alajinäq jun taqoj chi ke.

Jun moloj ri nuch’äk pwaq rik’in ri ramaj okisaxïk jun chik rub’eyal nunük’ chuwäch jun ri nuch’äk toq nik’is jun samaj.

Jun moloj ri nrajo’ ri más k’ïy ajwinäq k’ulwachinel, jun chik rub’eyal xtusamajij tzij chuwäch jun ri nuq’ät pa etamab’äl ri okisaxïk.

Jun moloj ri rusamaj chi kiwäch winaqi’ nuchäp xa toq xjach yan ri ch’akoj, juley chik taq cha’oj xtub’än chuwäch jun ri nunük’ ri uchuq’a’ pa ri tikojil chuqa’ rub’inik rejqalem desde pa tikirib’äl.

FlameP man nitikïr ta nub’ij chi jun chik rub’eyal xa ruma yeqatz’ib’aj ri ütz taq tzij pa jun ruxaq k’amaya’l.

Xeqanük’ taq rub’eyal ri yesamäj chuqa’ toq yeb’an k’ayew pa pwaq.

Ri qatzijon wuj nuchol oxi’ ruxe’el na’oj: q’alajisab’äl chuwäch kojonïk, tik’is nab’ey chuwäch ri ximonem, chuqa’ rub’inik rejqalem chuwäch elesanem. Man xa xe ta richin tzijonem. Q’alajinäq pa ri tikojil, taq rucholajem tzij, taq etab’äl chuqa’ taq ya’oj q’ij.

4. Q’alajisab’äl chuwäch kojonïk

Ri taq moloj jutaqil chuqa’ ütz nikitzijoj ri kojonïk.

Ri kojonïk k’atan nuta. Ajwinäq nuta. Chuqa’ nelesaj k’ayew taq retalil.

Man niqajo’ ta chi ri winaqi’ xa k’o chi nikikoj FlameP.

K’o chi yetikïr nikitz’ët achike k’ulwachinel xokisäx pa jun samaj, achike xelesäx, achike provider xok, achike rub’eyal yakonïk xokisäx chuqa’ we jun okem xtz’apïx chik toq xk’is.

Ajna’oj nuta, po qitzij jun ajwinäq k’utunik.

Ri nuk’utuj kojonïk chi re jun winäq akuchi’ man nuya’ ta q’ij chi re richin nuchajij, yalan man junam ta nujach ri uchuq’a’.

FlameP man xtrewaj ta re uchuq’a’ re’ chuxe’ jun más jeb’ël tzub’äl. Niqajo’ niqab’än chi ri nik’atzin taq rub’eyal yesamäj nitikïr niq’ax chi kij. Man ronojel ta ko’öl retalil etamab’äl k’o chi nutaqel nik’ut chi re ronojel okisanel. Po ri nimaläj taq cha’oj man k’o ta chi yewan yek’ase’.

Ri winäq k’o chi nitikïr nuch’ob’ achike xb’anatäj rik’in ri rusamaj chuqa’ ruk’ulwachinel.

Ri qokisanela’ man k’o ta chi ye’ok ajna’oj richin kichajixik tzij, po ri kojonïk majun tikirel retamab’al aninäq xa jun chik tzij richin ximonem.

Ruma ri’, pa ri qajun tzijon wuj k’o jun tzij ri k’o chi niretäx röj rik’in:

Nimaläj na’ojMan xa k’o ta chi yojakoj. Yatikïr natz’ët achike xb’anatäj.

Re’ man jun ta rusujun tikojil ri tz’aqät yan. FlameP tajin ninuk’. Po ja re’ ri rub’eyal ri niqak’waj pa runuk’ik ri ajna’oj rachib’äl.

5. Tik’is nab’ey chuwäch ri ximonem

Ri ruramaj jun winäq man ech’akul ta chuqa’ richin elesanem.

K’ïy taq ajkematz’ib’ tikojil yeretaj chi rij janipe’ ramaj yek’ase’ ri winaqi’, janipe’ mul yetzolin chuqa’ janipe’ tzijonem nikib’än. Ruma ri’ yeb’anatäj taq b’inïk majun kik’isib’äl, ruyonil etz’anem, banon taq cholaj chuqa’ taq rutzijol ri majun chik kirayib’al xa xe richin nikichäp ri jun chik okisaxïk.

Ri European Commission wakami q’alajinäq nutz’ët re taq samajib’äl re’ achi’el jun tikirel ruxe’el nimaläj taq k’ayewal. Pa ri nab’ey taq ruruchojib’al chi rij TikTok, chuqa’ Instagram y Facebook, nusik’ij ri majun ruk’isib’äl q’axanïk, autoplay, push-benachrichtigungen chuqa’ yalan ajwinäq taq rucholajem sujunik achi’el taq peraj richin jun nuk’ulem ri nitikïr nub’än ximonem. Ri taq samaj man k’a xek’is ta pa qitzij. Po nikik’üt chi ri runuk’ik taq tikojil man xa jun ta k’utunik richin jamäl okisaxïk o rayib’äl. [3] [4]

FlameP man k’o ta chi nuch’äk pwaq ruma jun winäq majub’ey nuch’ob’ chi tz’aqät yan rusolom ri rajowab’al.

Toq jun samaj xk’is, ri cholajem k’o chi nitikïr niq’at.

Ri elq’ij niyak o pa na’oj niyuj. Ri k’a e jamäl taq k’utunik q’alajinäq yek’ase’. Ri ya’oj q’ij richin jub’a’ ramaj yek’is. Ri taq okem yetz’apïx. K’a ri’ ri winäq nitikïr niel.

Majun chik samaj ri xa pa ruyonil nib’anatäj.

Majun majun ruk’isib’äl rub’inik juley chik taq q’ij.

Majun rutzijol xa ruma nik’atzin nutziläx jun etab’äl richin q’ij q’ij tzolinïk.

Re’ man nub’ij ta chi ri winaqi’ xa jun mul tikokisaj FlameP. Pa k’aslem jutaqil yeb’anatäj k’ak’a’ taq samaj, tz’ib’anïk, cha’oj chuqa’ nuk’ulem. K’o chi yalan yojto’on, richin ri winaqi’ nikicha’ yetzolin pe.

Po ri ojer samaj k’o chi nitikïr nik’is.

FlameP man nrajo’ ta chi ri winaqi’ k’a más yek’ase’. FlameP k’o chi yeruto’ nikib’än ütz ri kib’inem. Ri Product Integrity Contract nuk’ëx yan re rayib’äl re’ pa taq tikojil chuqa’ etab’äl ri ch’ob’on, ruk’wan ruk’isaxik samaj, ramaj k’a pa q’alajinem, tz’apin taq b’ey chuqa’ ri pa na’oj cha’on kamulunïk.

Rik’in jub’a’ pa jujun taq k’ojlib’äl más man k’ayew ta pa pwaq niyak xa ri okisaxïk.

Qetaman ri’.

Po man ronojel ta ri nutzilaj jun etab’äl nutzilaj chuqa’ ri moloj ri niqajo’ niqanük’.

6. Rub’inik rejqalem chuwäch elesanem

Ri ajwinäq rupalib’al FlameP man nuchäp ta rik’in jun sipanïk pa chi rij.

Nuchäp pa ri k’utunik achike rub’eyal nib’anatäj chuqa’ nijach ri rejqalem.

We FlameP nutzolij ramaj chi re jun winäq, re’ rejqalem.

We ri ruk’ulwachinel k’o chuxe’ ri ruchajixik, re’ rejqalem.

We jun winäq nuk’ül etamab’äl pa ri ruch’ab’äl, re’ rejqalem.

We jun ütz samaj nitoj pa junam, re’ rejqalem.

We jun moloj nitikïr nub’än más ütz taq cha’oj rik’in q’alajinäq taq rub’eyal samaj, re’ pwaqil rejqalem.

Chuqa’ we FlameP nuch’äk pwaq rik’in re’, nib’anatäj pwaqil rejqalem.

Jun peraj nik’atzin richin samaj, nuk’ulem, jikomal chuqa’ yakäl pwaq. We majun re ruxe’el re’, ronojel naj ramaj ajwinäq sujunïk man jikïl ta.

Po ri rejqalem xb’an man k’o ta chi ronojel nik’is pa FlameP, pa taq modelo ximon, pa taq rumoloj cholajem chuqa’ rik’in jub’a’ pa jun q’ij pa taq ya’öl pwaq.

UN Trade and Development nuchajij chi ri cholajem, taq uchuq’a’ chuqa’ pwaqil ch’akoj richin na’ojinem banon chi q’ab’aj nitikïr nikimöl ki’ yalan pa jujun taq moloj chuqa’ amaq’. Ruma ri’ ri moloj nrajo’ jun rub’eyal akuchi’ okem, taq tzij, cholajem chuqa’ taq uchuq’a’ más junam yejach. [5]

Chuwäch FlameP, re’ man nupo’ ta jun chijun sujunïk richin nisipäx jun xa cha’on por ciento.

Jun tzij achi’el ri’ aninäq nitz’ib’äx. Wakami man jikïl ta.

Niqajo’ niqanük’ jun rub’inik rejqalem ri nitikïr niq’ax chi rij. K’o chi nujach we jun ajil xa xajiläx, xyak pa rupam, xsuj pa jikïl, qitzij xtoj o xq’alajisäx rik’in jun q’alajisab’äl. Yakon man nub’ij ta tojon. Sujun man k’a q’alajisan uchuq’a’ ta.

Re’ jub’a’ nita achi’el ajilab’al pwaq, man achi’el jun nimaläj wachib’äl. Ütz ke ri’.

Ri rusamaj moloj chi kiwäch winaqi’ man más kojonel ta xa ruma rik’in más k’u’x nib’ix. Más kojonel toq jun winäq nitikïr nretaj achike qitzij xb’anatäj.

7. Ri ajwinäq rupalib’al k’o pa ronojel ri moloj

Guatemala jun qitzij retab’äl chuwäch röj. Po man ronojel ta ri ajwinäq rupalib’al FlameP.

Ri ajwinäq rupalib’al k’o yan pa ri rub’eyal yeqasamajij ri okisanela’.

We niqakamelaj ri kik’ulwachinel achi’el kichin.

We niqatzolij ri kiramaj.

We niqab’än chi taq cha’oj nitikïr niq’ax chi kij.

We niqach’ob’ chuqa’ taq ch’ab’äl chuqa’ kik’aslem ri man yalan ta kejqalem pa pwaq chi kiwäch ri nimaläj providers.

We ri winaqi’ yekok pa taq chokoy o xa e ruxe’el taq tzij chuqa’ molaj richin tojtob’enïk.

We xa niqab’ij k’o uchuq’a’ toq k’o q’alajisab’äl.

We man niqanük’ ta jun samajib’äl, stape’ nusuj q’iynem, ruma xa yeruxïm ri winaqi’ o nelesaj pa kiq’a’ ri kicha’oj.

Pa Guatemala re’ más qitzij. Chiri’ niqatz’ët achike rub’eyal ri ch’ab’äl, tijonïk, pwaq chuqa’ okem janila nikicha’ we ri etamab’äl nuchuq’a’ij o yerelesaj kan ri winaqi’.

Jun chokoy pa jun aj wawe’ ch’ab’äl man nusöl ta ri meb’a’il. Man nuk’ëx ta ak’ulinem chuqa’ man pa ruyonil ta nutz’ük pwaqil ajawarem.

Po nitikïr nuch’utirisaj ri ximonem pa jun q’alajinäq k’ojlib’äl.

Re’ qitzij man rukolik ta ruwach’ulew.

Po man majun ta chuqa’.

Ri nik’atzin ja chi ri winaqi’ aj chiri’ man yek’ex ta pa rutzub’al jun europeo b’anob’äl richin uchuq’a’. K’o chi yekok pa ri cha’oj chi rij achike nik’atzin, achike nitikïr nich’ob’ chuqa’ akuchi’ yek’o ri taq q’atb’äl. Ja ri’ ri nujikib’a’ ri ajwinäq qaruxe’el achi’el retab’äl.

8. Man niqab’ij ta chi xqab’än yan

FlameP tajin ninuk’.

Jujun taq peraj e k’o yan. Juley chik nuk’un kina’oj. Jujun k’a nik’atzin yenuk’, yetojtob’ëx chuqa’ yetz’et pa qitzij okisaxïk.

Re’ qitzij chuqa’ pa ri qajwinäq chuqa’ pwaqil taq rayib’äl.

Jun tzijon wuj man jun ta q’alajisab’äl.

Jun ch’ob’on tzij man jun ta tikojil ri nisamäj.

Jun ajna’oj chajinem ri ch’ob’on man k’a q’alajisan chajinem ta.

Jun uchuq’a’ ri ch’ob’on man k’a uchuq’a’ ri xb’anatäj ta.

Ruma ri’ niqajach na’oj, ch’ob’onïk, nuk’ulem chuqa’ q’alajisan samaj. Ri Product Integrity Contract nuchol ri ruxe’el na’oj chi FlameP xa nitikïr nusuj ri qitzij nitikïr nuk’waj ri cholajem.

Re’ jujun mul nub’än chi ri tzijonem man yalan ta nïm nuta.

Xa ke ri’.

Ri kojonel na’oj man nib’anatäj ta ruma yalan nïm niqatzijoj ri chwa’q kab’ij. Nib’anatäj toq q’alajinäq niqab’ij achike nisamäj yan chuqa’ achike man k’a nisamäj ta.

9. Rik’in achike niqajo’ niretäx FlameP

Qitzij chi xqetaj ri kajil okisanela’ chuqa’ ri rupwaq. Juley chik man nitz’et ta rub’eyal moloj.

Po re taq ajil re’ man k’o ta chi xa e ruyon nikib’ij we FlameP niq’iy.

Niqajo’ chuqa’ niqetamaj we ri winaqi’ xekitikïr xikik’is ütz ri kisamaj. We aninäq xe’apon pa jun q’alajinäq cha’oj. We xa jub’a’ k’ulwachinel xjach chuwäch ri tikirel pa etamab’äl. We jun okem ütz xtz’apïx. We xtzolïx ramaj. We ri ajwinäq rejqalem qitzij xapon o xa k’o pa jun k’utunïk.

Niqajo’ chi ri pwaqil q’iynem chuqa’ ri ajwinäq samaj nikichajij ki’ chi kiwäch.

Ri k’ayij k’o chi nuchäp ruchuq’a’ richin ri chajinem, nuk’ulem chuqa’ ajwinäq taq nuk’ulem man ximon ta rik’in ri xa nik’ulwachitäj.

Ri ajwinäq rusamaj k’o chi nuchäp ruchuq’a’ richin ri k’ayij man pa jun q’ij ta xa nusamajij ruyon.

Rik’in jub’a’ xqasäch qib’ pa ri b’ey. Man ke ta: qitzij xqasäch qib’.

Ri nik’atzin ja we niqetamaj chi elesanem pa rub’eyal o pa jun q’ij niqab’ij chi ja ri k’ak’a’ chojmil.

10. Ruk’isib’äl: Ri qasujun achi’el ajtz’ukunela’

Man niqajo’ ta niqanük’ jun moloj ri nujotob’a’ ri ütz runa’oj chuwäch juley chik.

FlameP xtuk’ül ri junam taq rusujunik pwaq achi’el juley chik etamab’äl moloj. Más tzij nitikïr nutzilaj elq’ij. Más okisaxïk nitikïr nujotob’a’ rupwaq. Más nimaläj taq sujunïk yetikïr nikimöl tzu’uj. Más man k’ayew ta niqasöl pa chi rij chuwäch niqab’ij manäq wakami.

Ruma ri’, ri ütz taq rayib’äl man yetz’aqät ta.

Yeqajo’ taq rub’eyal, q’alajisab’äl chuqa’ q’atb’äl.

Chuqa’ k’o chi öj akuchi’ richin yeqachajij stape’ yeb’an k’ayew.

Niqajo’ niqanük’ FlameP richin ri winaqi’ man k’o ta chi yojkikoj, xa yetikïr nikitz’ët ri qacha’oj.

Man niqajo’ ta niqach’ojirisaj ri pwaqil q’iynem rik’in ri ajwinäq samaj.

Man niqajo’ ta niqewaj ri taq samajib’äl ri man e k’o ta rik’in nimaläj taq tzij.

Chuqa’ niqajo’ niqaköl ri qak’u’x richin man niqanük’ ta jun samajib’äl toq ri qitzij rejqalem xa ri yek’ase’ más naj ri winaqi’, numöl más tzij chi kij o nelesaj pa kiq’a’ jun cha’oj ri k’o chi kichin.

Man niqajo’ ta niqanük’ jun moloj ri nuk’ëx ri winaqi’ chi ech’akul richin elesanem.

Niqajo’ niqanük’ jun ri nelesaj samaj pa kiq’a’ ri winaqi’, po man nelesaj ta chi ke ri kiramaj, kik’ulwachinel, kich’ob’onik chuqa’ ri kipatan pa ri rejqalem xb’an.

Rik’in ri’ k’o chi niretäx FlameP.

Man rik’in ta re cholwuj re’.

Rik’in ri moloj ri xtel chupam.