choltzij

¿La Europa nitikïr nuyüq ri uchuq’a’ richin Estados Unidos akuchi’ man nuwachib’ej ta Silicon Valley?

Wakami ri Estados Unidos ja ri qas k’amöl b’ey pa ri aj chijun ruwach’ulew ch’akoj richin KI. E kichin ri nab’ey taq cloudplataforma, jujun chi ke ri más kowinäq ajïk KI-modelos, nimaläj taq k’ayib’äl pwaq chuqa’ jun nïm kowinem richin nikitaluj k’ak’a’ taq samajib’äl pa software, rutzijoxik k’ayij chuqa’ sistema operativo taq plataforma ri e k’o chik. Achi’el nub’ij Stanford AI Index, ri yonil molaj taq rupwaq KI pa USA pa 2025 ruxaq 23 mul nïm chuwäch ri richin China; pa generativa KI, ri rupwaq Estados Unidos qas xuch’äk ri junam rupwaq China chuqa’ Europa. Po re’ man nub’ij ta chi ri aj Estados Unidos taq k’ayij qas xkik’am ronojel ri pwaqil chuqa’ ajwinaqil q’i’oj richin KI. Ri rutikirisaxik jun modelo fundacional, rusamajixik taq centro de datos, rokisaxik pa taq k’ayij chuqa’ rokisaxik pa samaj, aq’omab’äl, chuq’a’il, q’atb’äl tzij o na’ojib’äl e jalajöj taq k’ayib’äl rik’in jalajöj taq rajowaxik richin ch’akoj. Ruma ri’, OECD nutzijoj ri ruk’ayib’al KI achi’el jun ximonem richin nimaläj molonïk pa kematz’ib’ uchuq’a’, tzijob’äl chuqa’ jalwachinïk, rik’in k’a nïm silonem chi kikojol modelos, ajya’öl chuqa’ taq okisaxïk. Ri natab’äl richin Airbus nuk’üt chi Europa nitikïr nuyüq jun k’o chik uchuq’a’ richin Estados Unidos pa jun nïm pwaqil samaj richin nimanel samajib’äl. Airbus man xusäch ta Boeing, po xujäl jun k’ayib’äl k’amon ruma Estados Unidos pa jun aj chijun ruwach’ulew ka’i’ k’amöl b’ey. Pa 2025, Airbus xuya’ 793 taq nïm ajk’ïk’ chuqa’ xuk’is ri juna’ rik’in jun man junelïk ta q’atoj richin 8.754 taq ajk’ïk’. Re ch’akoj re’ man xa ta xk’ulwachitäj ruma jun b’anon nïm rutzil Europa. Airbus xerumöl aj amaq’ taq kowinem, xuk’ül nïm ramaj ajwinäq to’onïk, xeruch’äk jikib’an nab’ey taq loq’onela’ chuqa’ xq’ax pa jun silon konsorcio chi jun ximon k’ayij rik’in junam k’amöl b’ey. Boeing, pa jun chik, xuk’ül jikib’an taq k’ayewal pa b’anïk, tz’ib’anïk, chajinem chuqa’ runuk’ulem rutzil. Ri aj Estados Unidos National Transportation Safety Board xub’ij chi ri k’ulwachinïk rik’in ri rutz’apib’al ruchi’ jun Boeing 737 MAX 9 xk’ulwachitäj ruma man tz’aqät ta tijonïk, k’amöl b’ey chuqa’ chajinem ruma Boeing. Ri aj Estados Unidos chajinel richin ajk’ïk’, FAA, chuqa’ xerutïk k’ïy taq pitz’onïk chi rij ri rajowaxik rutzil. Estape’ ri’, ri Airbus etamab’äl man tikirel ta pa ruyonil niq’ax pa KI. Ri taq ajk’ïk’ k’o kik’isib’äl samaj richin k’ïy lajuj juna’, q’alaj taq rub’eyal jikib’anïk chuqa’ janila nïm rajil jalwachinïk. Ri KI-modelos yetikïr nikisäch ri ketaqanel uchuq’a’ pa juley ik’. Jun rutz’aqatisan Europa k’ayij banon ruma aj q’atöy tzij xa rik’in jub’a’ yalan eqal ta. Europa más rajowaxik jun KI runuk’ulem samaj rik’in ri Airbus rub’eyal: junam kematz’ib’, chuq’a’il chuqa’ tzijob’äl taq nimaläj samajib’äl; xa jun kowinäq aj Europa ajya’öl modelo fundacional; jaqäl chuqa’ jalwachinel taq modelos; etamanel taq k’ayij achi’el DeepL; nab’ey aj samaj loq’onela’; na’ojin ajwinäq loq’oj; aj Europa pwaq richin nïmïk; chuqa’ yonil taq molaj richin jikïl chajinem chuqa’ tojtob’enïk. Jun re runuk’ulem re’ xa k’o ajwinaqil rejqalem we nutz’aqatisaj oxi’ chik k’ojlemal: rajowaxik nuq’i’ kichuq’a’ winaqi’ chuqa’ man xa ta nujal kan aj samajela’; ri ajwinäq pwaq rajowaxik k’o ajwinäq q’axab’äl chi re; chuqa’ ri ajb’anela’ man ütz ta xa rije’ ri yonil nik’oxela’ richin ri taq kisistema. Rik’in jub’a’ Europa man xuch’äk ta ri USA pa aj chijun ruwach’ulew cloudplataforma, kito’onela’ loq’onela’ o ri qas nimaläj kematz’ib’ uchuq’a’. Po nitikïr nuk’ül nab’ey taq k’ojlib’äl pa aj samaj jikïl rutzil, k’ïy ch’ab’äl taq rub’eyal k’ayij, jikib’an taq okisaxïk, chajin ya’oj chuqa’ rokisaxik KI pa qas taq runuk’ulem samaj. Qas k’o ri b’ey. Po man pa ruyonil ta nipoqon pe pa ri ojer rusamaj Europa. Rajowaxik ninuk’ aj q’atb’äl tzij, pwaqil chuqa’ molajil.