K’amab’ey eta’mab’äl

FlameP nutzijoj chi kiwa winaqi’ chi ja jun silonem richin ch’ajch’ojil, nim etamab’äl chuqa’ k’aslem rik’in na’oj pa ruq’ijul ri KI. Chupam ri junam, tajin nib’an jun producto digital rajowaxik nisamajïx, niya’ rupwaq, nichajïx chuqa’ nuk’iyirisaj. [1] Ri ka’i’ nikirel e qitzij. Ri k’ayewal nitikirisan toq ri jaqäl rub’eyal jun silonem, ri taq rutzij jun producto chuqa’ ri rayib’äl jun empresa kitun ki’ pa ri ch’ab’äl. Ruma ri’, FlameP nuk’ül jun rub’eyal gobernanza: ri na’oj, ri tinamït, ri rusamajixik producto chuqa’ ri junanelanel pa taqanel tzij yejach ütz. Chi kijujunal niya’ kich’ojib’äl, kisamaj chuqa’ kib’ey richin yech’ob’on.

K’ïy taq ch’owenïk chi rij chajinem datos pa generative KI yetikirisan rik’in ri provider: ¿Akuchi’ k’o wi ri server? ¿Ri okitzij nokisäx richin tijonïk? ¿Janipe q’ij nuyäk ri modelo ri chat? Nïm rejqalem re taq k’utunïk. Po yalan e q’ëq we nab’ey yan xe’ok tz’aqät taq wuj, taq kaxan tz’ib’ o taq cholaj ch’ab’enïk pa contexto, akuchi’ man xenik’öx ta. ChocoPolitico nub’ij chi re re k’ojlib’äl «Flaschenhals vor dem Modell». [1] Ri europäische Datenschutz-Grundverordnung nrajo’ jun rub’eyal okisaxik chuqa’ ch’utinirisaxik datos; ri personal taq datos rajowaxik e ütz, e okel chuqa’ xa xe janipe rajowaxik richin ri rayib’äl. Chuqa’ nrajo’ chajinem datos pa runuk’ik na’ob’äl chuqa’ pa utziläj taq nab’ey taq nuk’ulem. [2] Ruma re’, FlameP ruk’wan jun ch’ajch’öj cholaj: nab’ey tijikib’äx ri rayib’äl chuqa’ espacio, k’a ri’ kejach chuqa’ kech’utinirisäx ri taq etamab’äl, k’a ri’ tib’an ri ya’on q’ij contexto, chuqa’ xa pa ruk’isib’äl tisik’ïx jun modelo.

Corazón de Cacao nutzijoj ri rayib’äl richin nuloq’ man utziläj ta o jub’a’ okisan taq ulew junam kik’in aj wawe’ tinamït chuqa’ yeruk’ëx pa taq k’uxajuyu’ richin wa’in ri yeq’ax pa q’ij. Ri jaqäl ruxaq proyecto nuk’üt chi ri loq’oj ulew xa jun rutikirib’äl: ruchuq’a’ ri ulew, tikojib’äl che’, tikoj, chajinem, okisaxik chuqa’ junam junanelanel yek’oje’ pa nïm taq q’ijul. [1] Jun re samaj man junam ta rik’in ri rub’eyal aninäq taq rutzijol q’i’oj. Juna’ e k’o kikojol jun rayib’äl, jun toq’ob’äl xtikïr chuqa’ jun qitzij ruwachinik. Re etamab’äl nuq’axaj yalan ri tiko’n. K’ïy kisamaj winaqi’ man yesach ta ruma man k’o ta jun na’oj, xa ruma chi ri contexto, taq ch’ob’onem chuqa’ junanelanel yesach pa ri nïm b’ey. Chi re FlameP, man nub’ij ta chi rajowaxik yerusamajij pa digital ri taq k’uxajuyu’ richin wa’in o nub’än Corazón de Cacao ri ruk’u’x plataforma. FlameP ja jun k’ak’a’ k’ojlib’äl richin yalan jalajöj taq rayib’äl. Ri rub’eyal tikirel nitaq ja re’: Ri taq proyecto richin nïm q’ijul nikajo’ jun natab’äl, ch’ob’el taq q’aq’, jaqäl taq k’utunïk chuqa’ jun ch’ab’äl richin ruwachinik ri man nujunamaj ta nuk’ulem rik’in ruwachinik.

Chi rij ri b’i’aj “Farmer First”, Corazón de Cacao nutzijoj jun na’oj akuchi’ ri ajtikela’ man xa ta e nab’ey pa jun cholaj richin jalwachinïk, xa xe’ chuqa’ rajowaxik pa kij wi yech’ob’on chuqa’ yechajin ri kisamaj. Ri ruxaq nub’ij chi ri man ütz ta tojïk, ri majun to’onïk pa ch’ob’onïk, ri man q’alaj ta rub’eyal, ri man tz’aqät ta tijonïk, ri k’axk’ol pa ruwach’ulew chuqa’ ri ko’ol uchuq’a’ richin ch’ab’enïk, e k’ayewal ri nrajo’ nusöl ri rub’eyal. [1] Re’ man jun retal ta chi tz’aqät chik ri rub’eyal. Ri ruxaq nub’ij chi ri na’oj k’a tajin nib’an chuqa’ ütz nik’ul jun chik input. Ja re’ k’o wi jun nimaläj tijonïk: ri to’onïk man nitikir ta rik’in jun tz’aqät soloj, xa xe’ rik’in ri k’utunïk achike nitikïr nutzijoj jun k’ayewal, nuch’äk jun ch’ob’onïk chuqa’ nuxutuj jun soloj ya’on pe. Richin FlameP, re’ man nub’ij ta chi tib’an jun kematz’ij richin kakaw. FlameP janila nïm chuqa’ jalajöj ruxe’el. Nrajo’ nuk’ül jun kematz’ib’ k’ojlib’äl akuchi’ ri winaqi’ yetikïr yekichol ri kirayib’äl, ri ketamab’äl, ri kich’ob’onïk chuqa’ ri junam kisamaj pa q’alaj taq k’ojlib’äl. Ri retamab’äl petenäq pa “Farmer First” nupo’ pa jun ajïk rub’eyal richin nuk’ulem: ri winaqi’ man xa ta e xe’el richin tzijob’äl, samaj o ya’oj q’ij. Rajowaxik chi ketz’et ri kisamaj, ri kich’ob’onel uchuq’a’ chuqa’ ri kixutuj pa ri runuk’ulem.

“Tinamït” jun chi ke ri nimaläj ütz taq tzij pa ajwinaqil taq samaj. Nusuj k’oje’ pa molaj, to’onïk chi kiwachib’il chuqa’ junam b’ey. Ruma ri’ qas nitikïr nuwäx ri taq jaloj: ¿Achike nich’o pa rub’i’ ri tinamït? ¿Achike man k’o ta chupan? ¿Achike nuk’äm ri man tojon ta samaj, achike nich’ob’on chuqa’ achike nitikïr nuxutuj? Pa jujun taq ruxaq, Corazón de Cacao nutzijoj junam samaj kik’in aj wawe’ o aj Iximulew taq tinamït, junam nuk’ulem chuqa’ rutikirisaxik taq xe’el richin pwaq. [1] [2] Re taq tzij re’ yekik’üt jun na’oj chuqa’ jun rayib’äl rub’eyal. Man nikijikib’a’ ta chi konojel ri winaqi’ ri k’o rejqalem chi kij k’o junam kirayib’äl o junam yeto’on. Richin FlameP, re’ nub’ij: jun tinamït man ütz ta nik’ut achi’el xa jun b’anel. Ri taq samaj, molaj, ko’öl molaj, ch’oj chuqa’ qas taq rub’eyal k’utunem rajowaxik yek’oje’ tz’etel.

Ri to’onïk man pa yonil ta ütz ruma ütz ri rayib’äl. Nitikïr nuyäk ri taq b’ey richin b’anïk. Po chuqa’ nitikïr jumul yeruxïm ri taq ch’ob’onïk, runuk’ulem chuqa’ oyob’enïk rik’in ri to’onel. Pa ruxaq sipanïk, Corazón de Cacao qas nub’ij chi nrajo’ nuto’ ri ruximonem rik’in sipanïk. Pa junam, ri molaj nub’ij chi ri jutaqil taq sipanïk e to’onïk richin nïm ramaj taq samaj chuqa’ chi qas nrajo’ to’onïk ya’on chi re jun jikib’an rayib’äl ruma nuk’ül jun ximonel rik’in qas taq samaj. [1] Re’ man jun tz’aqät soloj ta, xa xe’ jun q’i’on k’ayewal. Richin FlameP, re’ nub’ij: ri to’onïk rajowaxik k’o jun rayib’äl, tz’etel taq ximonem, aj wawe’ ch’ob’onel uchuq’a’ chuqa’ jun tikirel rub’eyal richin elesanïk o q’axanïk. We mani, ri to’onïk aninäq noq jun achib’ilal majun qas tzij ruk’isib’äl.

Wakami ri Estados Unidos ja ri qas k’amöl b’ey pa ri aj chijun ruwach’ulew ch’akoj richin KI. E kichin ri nab’ey taq cloudplataforma, jujun chi ke ri más kowinäq ajïk KI-modelos, nimaläj taq k’ayib’äl pwaq chuqa’ jun nïm kowinem richin nikitaluj k’ak’a’ taq samajib’äl pa software, rutzijoxik k’ayij chuqa’ sistema operativo taq plataforma ri e k’o chik. Achi’el nub’ij Stanford AI Index, ri yonil molaj taq rupwaq KI pa USA pa 2025 ruxaq 23 mul nïm chuwäch ri richin China; pa generativa KI, ri rupwaq Estados Unidos qas xuch’äk ri junam rupwaq China chuqa’ Europa. Po re’ man nub’ij ta chi ri aj Estados Unidos taq k’ayij qas xkik’am ronojel ri pwaqil chuqa’ ajwinaqil q’i’oj richin KI. Ri rutikirisaxik jun modelo fundacional, rusamajixik taq centro de datos, rokisaxik pa taq k’ayij chuqa’ rokisaxik pa samaj, aq’omab’äl, chuq’a’il, q’atb’äl tzij o na’ojib’äl e jalajöj taq k’ayib’äl rik’in jalajöj taq rajowaxik richin ch’akoj. Ruma ri’, OECD nutzijoj ri ruk’ayib’al KI achi’el jun ximonem richin nimaläj molonïk pa kematz’ib’ uchuq’a’, tzijob’äl chuqa’ jalwachinïk, rik’in k’a nïm silonem chi kikojol modelos, ajya’öl chuqa’ taq okisaxïk. Ri natab’äl richin Airbus nuk’üt chi Europa nitikïr nuyüq jun k’o chik uchuq’a’ richin Estados Unidos pa jun nïm pwaqil samaj richin nimanel samajib’äl. Airbus man xusäch ta Boeing, po xujäl jun k’ayib’äl k’amon ruma Estados Unidos pa jun aj chijun ruwach’ulew ka’i’ k’amöl b’ey. Pa 2025, Airbus xuya’ 793 taq nïm ajk’ïk’ chuqa’ xuk’is ri juna’ rik’in jun man junelïk ta q’atoj richin 8.754 taq ajk’ïk’. Re ch’akoj re’ man xa ta xk’ulwachitäj ruma jun b’anon nïm rutzil Europa. Airbus xerumöl aj amaq’ taq kowinem, xuk’ül nïm ramaj ajwinäq to’onïk, xeruch’äk jikib’an nab’ey taq loq’onela’ chuqa’ xq’ax pa jun silon konsorcio chi jun ximon k’ayij rik’in junam k’amöl b’ey. Boeing, pa jun chik, xuk’ül jikib’an taq k’ayewal pa b’anïk, tz’ib’anïk, chajinem chuqa’ runuk’ulem rutzil. Ri aj Estados Unidos National Transportation Safety Board xub’ij chi ri k’ulwachinïk rik’in ri rutz’apib’al ruchi’ jun Boeing 737 MAX 9 xk’ulwachitäj ruma man tz’aqät ta tijonïk, k’amöl b’ey chuqa’ chajinem ruma Boeing. Ri aj Estados Unidos chajinel richin ajk’ïk’, FAA, chuqa’ xerutïk k’ïy taq pitz’onïk chi rij ri rajowaxik rutzil. Estape’ ri’, ri Airbus etamab’äl man tikirel ta pa ruyonil niq’ax pa KI. Ri taq ajk’ïk’ k’o kik’isib’äl samaj richin k’ïy lajuj juna’, q’alaj taq rub’eyal jikib’anïk chuqa’ janila nïm rajil jalwachinïk. Ri KI-modelos yetikïr nikisäch ri ketaqanel uchuq’a’ pa juley ik’. Jun rutz’aqatisan Europa k’ayij banon ruma aj q’atöy tzij xa rik’in jub’a’ yalan eqal ta. Europa más rajowaxik jun KI runuk’ulem samaj rik’in ri Airbus rub’eyal: junam kematz’ib’, chuq’a’il chuqa’ tzijob’äl taq nimaläj samajib’äl; xa jun kowinäq aj Europa ajya’öl modelo fundacional; jaqäl chuqa’ jalwachinel taq modelos; etamanel taq k’ayij achi’el DeepL; nab’ey aj samaj loq’onela’; na’ojin ajwinäq loq’oj; aj Europa pwaq richin nïmïk; chuqa’ yonil taq molaj richin jikïl chajinem chuqa’ tojtob’enïk. Jun re runuk’ulem re’ xa k’o ajwinaqil rejqalem we nutz’aqatisaj oxi’ chik k’ojlemal: rajowaxik nuq’i’ kichuq’a’ winaqi’ chuqa’ man xa ta nujal kan aj samajela’; ri ajwinäq pwaq rajowaxik k’o ajwinäq q’axab’äl chi re; chuqa’ ri ajb’anela’ man ütz ta xa rije’ ri yonil nik’oxela’ richin ri taq kisistema. Rik’in jub’a’ Europa man xuch’äk ta ri USA pa aj chijun ruwach’ulew cloudplataforma, kito’onela’ loq’onela’ o ri qas nimaläj kematz’ib’ uchuq’a’. Po nitikïr nuk’ül nab’ey taq k’ojlib’äl pa aj samaj jikïl rutzil, k’ïy ch’ab’äl taq rub’eyal k’ayij, jikib’an taq okisaxïk, chajin ya’oj chuqa’ rokisaxik KI pa qas taq runuk’ulem samaj. Qas k’o ri b’ey. Po man pa ruyonil ta nipoqon pe pa ri ojer rusamaj Europa. Rajowaxik ninuk’ aj q’atb’äl tzij, pwaqil chuqa’ molajil.

Achike ruma niqajo' 19 ruk'u'x taq rub'eyal: Ri nïm taq ajk'ayij man ruma ta chi man choj ta jun achi'el re nimaläj taqanem KI nikik'ül ruk'ayewal. Nikik'ül ruk'ayewal ruma nuyäq taq k'isb'äl akuchi' wakami nik'iy wi ri kichuq'a'. Wakami k'o re k'ayew rumixik kikotem chuqa' yojowal. Konojel yech'o pa ruwi' KI. Xa xab'achike ri nitikïr nutz'ib'aj jun prompt akuchi' majun sachoj, k'o nusamajij rik'in. Jun ri yeruk'ëx High Performer pa más nïm samajela', pa aj KI dios. Konojel yekikot, nikik'ül xib'inïk o yexib'itäj—chuqa' jutaqil nikijäl kina'oj ronojel q'ij. Chuqa' pa qitzij xa xe ri junam taq k'utunïk ninab'ëj. Jun nimaläj ruperaj ri aj winäq ch'owen pa ruwi' KI nucholajij taq k'utunïk ri man e sachoj ta, xa xe chi jutaqil janila e ko'öl, e b'enaq chik ramaj o pa man choj ta b'ey yetz'et. Nikichäp kitzub'al winaqi', nikiyäk taq molaj chuqa' nikib'än nimaläj taq rutzijol. Xa xe chi pa nik'aj nikik'olon ri qitzij k'ayewal. K'ak'a' taq tz'ib' nikich'o'oj ja re': Ri taq ch'owen nikitz'ët KI achi'el xa jun cholan samajib'äl o achi'el jun najäy ramaj k'ayew chikopi', pa ruk'exel pa qitzij nikitz'ët ri socio-cholan taq runuk'ulem kuchuq'a' chuqa' b'anoj na'oj ri yesamäj chik wakami. [1] Jun tojtob'enïk richin yecholajïx: k'utunïk ri k'o kejqalem xa xe chi janila ko'öl runuk'ulem. K'utunïk ri nikisöl qatzub'al pa ruk'u'x ri na'oj. Chuqa' k'utunïk ri pa qitzij k'atzinel yeb'an. Ja, pa qitzij niketamaj achike taq k'utunïk re'.

Ri rutikirib'al ruxaq FlameP nub'ij: “Ri KI jun ka'yib'äl, man jun ajtij ta.” [1] Re tzij nuchajij chuwäch jun q'axinäq sachoj. Jun ruwachib'al ch'ab'äl man pa ruyon ta k'o ri retamab'al k'aslem, rusamaj pa ruk'ulaxik o ri kiwachil winäq, xa ruma chi ajtij rub'anikil ri rutzolinïk. Po ri k'amb'äl tzij ka'yib'äl k'o chuqa' ruk'iyib'al. Jun ka'yib'äl man xa pa majun rutzilaxik ta nuk'üt chik ri achike k'o chuwäch. Ri taq runuk'ulem KI nikib'än ri taq elenïk rik'in taq tzijol richin tijonïk, taq rub'eyal, runuk'ulem samaj, cha'on rub'eyal k'ojlem chuqa' taq tikirel rub'anikil. Richin FlameP, re' nub'ij: ri KI tikirel yeruk'üt taq tz'etoj, yeruk'üt taq rub'eyal chuqa' yerunük' taq k'utunïk. Toq nub'än, rajowaxik nik'alajin achi'el jun nuk'un runuk'ulem. Ri na'ojinïk, etamab'äl k'aslem chuqa' samaj pa ruk'ulaxik man tikirel ta pa ewan niya' chi re.

Ri winäq man xa ta rik'in taq tzij nikib'än taq na'ojinïk. Ri juyub'enïk, uxlanïk, kosinem, ch'o'onïk o jun na'oj chi k'o rub'eyal tikirel yeruya' taq retal achike rub'eyal nik'ulwachïx jun k'ojlem. FlameP nuxim chuqa' ri runatab'al rutikirib'al pa ri rutikirib'al ruxaq rik'in TheFlameWithin chuqa' rukanoxik rupam k'amonel na'oj. [1] Po ri runa'oj ch'akul man jun ta jikïl k'amöl retal qitzij. Tikirel ninuk' kuma etamab'äl k'aslem, xib'inïk, yab'il, na'oj, q'axomal, ruchuq'a' molaj o jun aninäq k'ojlem. Richin FlameP, re' nub'ij: ri runa'oj ch'akul tikirel nitz'ib'äx achi'el ichinan retalil. Man tikirel ta nuk'ëx qitzij taq retal, ni xa ta jun runuk'ulem nub'än diagnosis o runuk'ulem rub'eyal.

Ri kachib'il taq samaj nikisuj nimaläj okem, taq rukwinem chuqa' jachon k'ayewal. Pa junam, aninäq nitz'uk jun moy k'ojlib'äl: Ruma konojel e k'o chupam, majun nina' chi rija' nuk'ül rusamaj pa ronojel. Corazón de Cacao nuchol ri rachib'il samaj rik'in CacaoSource achi'el jun ximonem richin komon taq rejqalem, choj k'ayb'äl, más nïm okem chuqa' samajel k'oje'ik ch'uti'n taq raqän cacao. [1] Re' jun ajwinäq ruyon rutzijoxkil ri kachib'il samaj, man jun ta aj chijun retalil chi rij ri ruk'amonel rub'ey. Richin FlameP, re' nub'ij: jun kachib'il samaj, rik'in ri komon rayib'äl, rajowaxik jalajöj samajb'ey, jikïl taq tzij, taq ch'ab'äl na'ojinïk, retalil chuqa' jun jikïl rub'eyal richin sachoj chuqa' jachonïk.

Corazón de Cacao nuchol ri “Radikale Transparenz” achi'el ri rayib'äl richin nik'alajin rub'ey jujun aq'än richin jun rucholajem loq'oj-k'ayij, pa runab'eyal kinaq' cacao k'a pa tikojil: ri winäq ri e k'o chupam, taq rub'eyal samaj, ruxe'el chuqa' taq rejqalem ri yesamajïx pa k'aslem. [1] Kow re rayib'äl. Ruma ri', man tikirel ta nik'ex rik'in jun nimaläj ruxaq k'amaya'l. Ri q'alajinïk man ruma ta ruk'iyal tzijol ri yek'alajin nitz'uk wi, xa ruma ri kixe'el, kik'ak'al, kiximonem chuqa' tikirel yenik'öx. Jun jeb'ël report tikirel qitzij chuqa' k'a yeruya' kan nïm taq k'ojlib'äl. Richin FlameP, Corazón de Cacao wawe' jun ruk'ojlib'al etamab'äl k'aslem, man jun ta ruwachib'al tikojil. FlameP man nunük' ta jun digital rucholajem rujachoj cacao. Nunük' jun k'ak'a' k'ojlib'äl richin taq samaj, etamab'äl, na'ojinïk chuqa' samaj pa junam. Ri k'utunïk ri tikirel nik'am chi juley chik ja re': Achike rub'eyal tikirel nretamaj jun winäq akuchi' petenäq wi jun tzij, achike xjalow, achike man jikïl ta nikanäj chuqa' achike na'ojinïk xel chi rij?

Pa ri ruxaq ruq'ijil taq sipanïk, Corazón de Cacao nuq'alajisaj chi ri taq wuj xb'an rik'in ruto'ik KI chuqa' chi ri taq na'oj chuqa' ri input xepe pa ri samaj. [1] Re' jeb'ël chuwäch jun xe'el ri man q'alaj ta. Xa ri rutzijol k'a man nusöl ta achike ruch'akulal xb'an, achike xnik'on chuqa' we qitzij e k'o ri winaqi' o k'ojlib'äl ri ek'utun. Richin FlameP, re' nuq'alajisaj: ri retalil KI rajowaxik k'o rayib'äl chuqa' naqaj rik'in ri rupam. Man xa ta jun chijun etal, xa rajowaxik nub'än ch'ob'otajel ri xe'el, ri rusamaj winaq chuqa' ri ya'oj q'ij rik'in k'ulunem samaj.

Ri taq etal tikirel yek'amon b'ey. Xa chuqa' tikirel nikiewaj k'ayewal, yekik'asaj rajil chuqa' nikiya' ri kuqub'ab'äl k'u'x pa rub'i' jun marka. Corazón de Cacao nuq'alajisaj chi chuwäch konojel, wakami chanin ruchomaj richin man yerukoj ta taq etal chuqa' taq certificado, nrajo' nutaluj jun jikïl rucholajem rajil chuqa' nusüj taq tz'etoj pa ri k'ojlib'äl richin chi ri winaqi' tikirel nikib'än kich'ob'onïk. [1] Re b'anikil re' nuk'üt jun qitzij k'utunïk: ¿La tikirel ri nimaläj q'alajilem richin jun molaj nuk'ëx ri ruxaq nik'onïk? Ri ko'öl tzolin tzij ja: manäq. Xa tikirel nub'än ri taq k'ulwachinïk richin chi ri nik'onïk nok jikïl, jaqäl chuqa' tikirel nisuk'üx. Richin FlameP, re' nuk'am pe jun rucholajem tz'eteb'äl. Ronojel jikib'an tzij rajowaxik nuq'alajisaj we ja rutzijol junanel, wujil tz'eteb'äl, rutzij jun ch'aqa' chik o ruxaq nik'onïk. Man nib'an ta yonil ri kuqub'ab'äl k'u'x. Xa niq'alajin ruxe'el.

Ri tzijonem chi rij künstliche Intelligenz chuqa' qitzij janila nitzijon chi rij Halluzinationen, Deepfakes, Desinformation chuqa' man ütz ta rutzijol xe'el. Qitzij re taq k'ayewal re', xa man nikik'ül ta ronojel ri k'ayewal. Ri qitzij man xa ta jun rub'anikil jujun taq jikib'an tzij. Ri qitzij nib'iyin pa winaqil, molajil chuqa' etamab'äl taq samaj: rik'in nik'onïk xe'el, utzij winaq, k'ulwachin tzij, suk'ulinem, ruxaq tojtob'enïk ajna'oj, k'ulunem rusamaj ri tz'ib'anem, rub'eyal q'atöy tzij, tzijonem chikiwäch konojel chuqa' q'ij richin nik'onïk. Re tz'ib'anïk re' nunük' ri ch'ab'äl ruwach'ulew qitzij achi'el jun etab'äl richin KI-Governance. KI yeruk'ëx ri taq ruwach'ulew qitzij man xa ta toq yerub'än man qitzij taq rupam, xa chuqa' toq nuk'ëx kanonïk pa taq rutzolin tzij, nuk'üy ri man jikïl ta, yerurewaj ri taq rucholajem xe'el, nuk'üt taqanelïk chuqa' yeruk'ëx ri molajil taq nik'onïk rik'in qitzij tz'etel taq ch'utirisanem. Rik'in kanonïk b'anonel, ajna'oj samaj, tzijol, q'atb'äl samaj chuqa' tzijonem chikiwäch konojel, ri tz'ib'anïk nuk'üt chi ri k'ayewal KI chi rij qitzij man rajowaxik ta nich'ob achi'el xa rupam, wachinäq o etalunïk taq k'ayewal. Ri nimaläj k'utunïk man xa ta we qitzij jun rutzolin tzij KI, xa we yechajïx ri taq winaqil k'ulwachinïk akuchi' ri qitzij tikirel nik'oxïk, nisuk'üx chuqa' nïm ruchuq'a' chikiwäch konojel.

Ri tz'ib'anïk nuk'üt achike rub'ey ri jaqäl, tikirel nik'on chuqa' k'ïy tzub'al taq k'utunïk nikichojmirisaj ütz taq jikib'anïk.

Generative künstliche Intelligenz tikirel yerub'än q'alaj, nuk'un chuqa' kuqub'äl taq tzolin tzij ri taq kijikib'an tzij k'a tikirel man qitzij ta, man tz'aqät ta, majun kito'ik o man e ütz ta richin ri uk'ojlib'al tzij. Ri nimaläj k'ayewal man xa ta ri etamatel tikirel rub'anonïk ri Halluzinationen. K'o pa ri nik'iy jun jalajojil chi kikojol qitzij tz'etel ch'ab'äl chuqa' etamab'äl kuqub'ab'äl. Ri tz'ib'anïk nrokisaj ri yalan jikïl ch'ab'äl Bullshitdetektor man achi'el jun ruch'ob'ik runa'oj ri samajib'äl chuqa' man achi'el jun qitzij retal k'ayewal pa ri winaq. Nub'ij jun richin wi, ch'akulajil chuqa' pa ruk'ayewal ruk'oxik rub'eyal, ri pa jachoj yerunik'oj taq jikib'an tzij, rub'anikil, okem chuqa' molajil k'ulunem samaj. Ri rayib'äl man chijun meskuqub'ab'äl k'u'x ta chuqa' man moy k'ulunïk ta, xa jikïl kuqub'ab'äl k'u'x. Tikirel chuqa' nib'ïx: takojo' ri ütz ana'oj winaq. Chuqa' ri tz'ib'anïk nuk'üt achike ruma man ütz ta xa ri ruchuq'a' jun winaq richin ninik'on. Ri man tikirel ta ri okisanel nik'oxij rik'in ajna'oj chuqa' ri nïm ri tikirel itzel nub'än, ri ruchajixik jun runuk'ulem KI man rajowaxik ta nïm tunäq rik'in ri kich'ob'onïk. Ri taq ya'öl, molaj chuqa' q'alaj taq molaj k'o nab'ey kik'ulunem samaj. Ruma ri', ri Bullshitdetektor man xa ta jun ruchuq'a' jun winaq. Jun winaqil chuqa' molajil ruk'amonel samaj richin nisamajïx künstliche Intelligenz. Xa qitzij, man jun ch'ojch'ojib'äl ta richin man nikoj ta ruchoqa' ri richin wi ruwuq na'oj.

Ninb’ij qitzij: Ri nab’ey nuna’oj xib’ij: Re achin re’ man retaman ta achike tajin nub’än. Man ütz ta. Jun capitalist majun ajwinäq runa’oj, chuqa’ ch’aqa’ chik. K’a ri’ Kemmerich, ri ko’öl-ramaj minister-president, xub’än jun post ri xa populism. Xinb’ij pa nuk’u’x: Tinb’ij jun aninäq tzolin tzij. Po k’a ri’ xwajo’ ninb’än ütz chuqa’ xinkanöj jub’a’. Achi’el pa qitzij k’aslem, wawe’ k’o q’equ’m chuqa’ säq. Re’ q’alaj man jun rutob’anem ta richin “tiqatojtob’ej más Milei”. Ruma pa k’ïy rub’eyal yalan jun jaloj chij röj chuqa’ Argentina achi’el jun Grottenolm rik’in jun raketa. Chuqa’ pa fútbol, po jun chik na’oj ri’. Rïn amaq’el xinb’ij: K’a toq nik’ow wo’o’ juna’ tikirel niqab’än ruq’isb’äl na’oj. Chuqa’ k’o chi ninb’ij: Qitzij. Tajin ninweyej. Niqetamaj ri’ pa fútbol: jeb’ël etz’anïk pa nab’ey nik’aj, po k’a ri’ nisach ri etz’anïk. Ri nuna’oj chrij Milei chuqa’ Argentina: Milei yalan xujikib’a’ Argentina pa macroeconomic patan. Re’ man kan ta propaganda, xa tikirel nijikib’äx rik’in inflation, chajin pwäq chuqa’ k’iyinem. Po k’a wakami man rutük ta jun nïm employment miracle o jun jikïl investment economy. Ri ajwinäq rajil ri nab’ey rusuk’umaxik yalan nïm, ri rujikilem rik’in ch’aqa’ chik amaq’ k’a man jik ta, chuqa’ ri rub’eyal chanpomanem jujun mul nusäch taq molaj ri e k’atzinel richin najinäq ütz k’iyinem. Ri kan nuyon chuqa’ subjective nuna’oj chrij ri xub’än Milei pa nik’aj oxi’ juna’: Ruch’ojixik inflation: q’alaj Pro Runuk’ulem ajch’akulal pwäq: q’alaj Pro, po jujun taq q’atoj man ütz ta K’iyinem: ch’amäl Pro Rub’eyal meb’a’il: wakami Pro, rik’in jun yalan k’ax ruxulanïk pa nik’aj ramaj Rusamaj winäq: yalan Con Rub’eyal tojb’äl: jalajöj Ch’aqa’ chik amaq’ k’ayij chuqa’ reserves: Con o man jik ta Structural reforms: jalajöj k’a pa Pro Taq molaj chuqa’ rub’eyal chanpomanem: Con

Jun ruk’ayewal wa’im tikirel nusuk’umaj ulew, nuk’iyirisaj jalajojil chuqa’ nujäq k’ak’a’ taq rub’eyal ch’akoj. Po chuwäch nitik, k’o jun qas ruxe’el k’utunïk: ¿Achike rajaw ri ulew, achike tikirel nich’ob’on chrij rokisaxik, chuqa’ achike xtich’akon pa najinäq ruq’ij? Pa jun project page, Corazón de Cacao nucholaj ri man q’alaj ta ajawarem achi’el ri ruk’u’x k’ayewal. Ri page nunataj ruloq’ik ulew, rujachik chi re jun foundation ri k’a xtinuk’ na, chuqa’ junam rokisaxik rik’in aj wawe’ taq tinamït. Pa junam nub’ij chi jun private title deed majun tununem chuqa’ samajel chajinïk man nuya’ ta tz’aqät jikilem. [1] Re’ e conceptual taq b’änikil, man e jikib’an ta ruwäch ajawarem o participation pa re cholwuj re’. Richin FlameP, re’ nub’ij: Ri ecological taq samaj k’o chi nikik’üt q’alaj taq ruq’ij, q’ijilem, rokisaxik, chajinïk, rujachik tob’äl chuqa’ taq ch’oj, junam rik’in ri kajilab’al taq tikon chuqa’ etab’äl ulew.

Jun ruch’ab’äl k’amb’äl na’oj ri nuk’utuj jun tz’ib’anïk nab’ey k’a jun samajib’äl na. Jun q’inoj ri pa ruyonil nukanöj etamab’äl, nuch’ob’ k’ïy taq xak, nisamäj rik’in taq samajib’äl chuqa’ pa re samaj re’ nuk’ëx taq tzij o taq k’ojlemal, nuk’ül jun chik nimaläj k’ojlemal pa nuk’ulem. Man ruma ta chi jun winäq, xa xe chi ri rusamaj k’o taq ruk’ulwachinem. ChocoPolitico xuq’alajirisaj re k’exoj re’ pa ka’i’ cholna’oj: “AI Agents als handlungsfähige Systeme” nik’utun chirij ri yonil samaj chuqa’ ri taq ruchi’ uk’ojlemal; “AI Agents in Organisationen” nupixab’aj chi man yeq’eleb’ëx ta ri ajilab’äl taq ajch’akonel achi’el xa relik taq samajib’äl pa ch’ab’äl chuqa’ pa nuk’ulem. [1] [2] Pa junam, ri aj Estados Unidos NIST nuq’alajirisaj chi ri nimilem chuqa’ ri kajilab’al tikirel taq samaj nitikïr janila ninïm rik’in ruyonil samaj re taq q’inoj re’, ruma ri’ yalan e rajowaxik ri b’anel, ri ya’oj q’ij, ri tikirel nik’ut chuqa’ ri q’aton okem. [3] [4] Chi re FlameP, re’ man nuq’ajuj ta yeq’at ri taq agent. Nuq’ajuj jun rub’eyal nuk’ulem: Ri tikirel nisamäj man rajowaxik ta nisol rij xa achi’el jun rutikirib’al ri k’amb’äl na’oj. Chuwäch chi kijujunal samaj, rajowaxik q’alaj ri samaj, ri uk’ojlemal, ri ya’oj q’ij, ri jikib’anïk, ri cholb’äl chuqa’ ri rub’eyal chupunïk.

Ri taq samaj nikitzijoj ri k’exoj ruma ri winäq nikajo’ niketamaj we ri kipwaq, ri kisamaj o ri kina’oj nuk’ëx jun wachinäq. We majun b’anob’äl tzij, ri k’exoj xa man q’alaj ta. Xa xe chi jun jeb’ël b’anob’äl tzij nitikïr nuya’ q’axinäq jikilem chuwäch ri nikich’äp ri e k’o taq q’alajirisab’äl. Ri ruxaq Corazón chirij ri 2025 molon cacao nuxïm ri nab’ey rupwaqixik rik’in taq tzij chirij rupwaq winäq, q’oloj, ojer taq rub’eyal tikonïk, q’alajilem chuqa’ aninäq ütz k’exoj. Chuqa’ nub’ij chi ri 77 por ciento rajowaxik niq’ax choj chi ke ri taq achalal ajtikonela’. [1] Re taq tzij re’ e q’alaj taq rub’inik ri samaj. Re cholna’oj re’ man yerujikib’a’ ta. Chi re FlameP, ja re’ ri nïm na’oj: Ri taq rub’inik k’exoj nikajo’ jun q’alaj b’anel tzij, ramaj, junam wachinäq richin nipaj, ruk’ojlemal q’alajirisab’äl chuqa’ jun q’alaj ruchi’ chi kikojol to’onïk rik’in achike qas xutz’ük ri k’exoj.

Chuqa’ niqajo’ niqach’äk pwaq rik’in FlameP. Re’ k’o chi nub’ij pa nab’ey, ruma ri taq moloj nikajo’ nikewaj ri kirayib’al pwaq chuxe’ nimaläj taq tzij. Ri nuk’ulem nrajo’ pwaq. Ri cholajem nrajo’ pwaq. Ri jikomal janila nrajo’ pwaq. Ri winaqi’ yekib’än ütz samaj k’o chi ütz yetoj. Jun moloj majun rupwaq okinäq man jun chik ta rub’eyal. Xa jun rayib’äl nuk’ulem ri man nïm ta rejqalem. FlameP k’o chi niq’iy pa pwaq. K’o chi nik’iy, nutz’ük taq samaj, nuyäk pwaq chuqa’ nitikïr nutoj ri runuk’ulem. Po man niqajo’ ta niqanük’ jun moloj ri nuk’ëx ri winaqi’ chi ech’akul richin elesanem.

Man xa jub’a’ ta qetamab’äl. Jutaqil man tikirel ta niqab’än rejqalem, ximonem chuqa’ jun tzolin tzij ruk’wan pa rub’eyal rik’in. Ruma ri’, ri nab’ey ruxaq FlameP nusik’ij ri k’ojlib’äl tajin nib’anatäj achi’el jun k’ojlib’äl “chi kikojol ri yäkowäch chuqa’ ri tzolin tzij”, chuqa’ nub’ij kaji’ taq b’inem: Tz’etoj, Rejqalem, Ximonem, Tzolin tzij. [1] Re tz’ib’anïk re’ man jun ta rutzijoxkil tikojil. Nunik’oj ri k’utunik chuxe’ re tzij re’: ¿Achike k’o chi nib’anatäj chi kikojol jun yäkowäch chuqa’ jun cha’oj richin ri anin man nik’ex ta rik’in q’alajinem? Chuwäch FlameP, re’ nupo’ jun cha’oj richin nuk’ulem. Ri cholajem man xa xe ta k’o chi yeruk’waj aninäq ri winaqi’ pa elq’ij. K’o chi nuq’alajisaj jalajöj taq rub’anik: ¿Achike xetz’et? ¿Achike q’alajisanem? ¿Achike winaqi’ yerutz’ila’? ¿Achike nichá—chuqa’ achike k’a jamäl?

B’anob’äl akuchi’ ri winaqi’ nikinük’ ruwach’ulew chuqa’ nikik’ül samaj pa kiq’a’.

Ruyakik chuqa' k'ak'a' runuk'ik etamab'äl pa ri q'ijul.

Tikirel nisamäj chupam q'alaj taq rajowaxik chuqa' tz'apäl.

Ximonel rik’in jalajöj taq samaj, taq ch’ojib’äl chuqa’ taq rajowaxik.

Taq nuk'ulem, samaj chuqa' rub'eyal richin taq jikib'anïk ri k'o k'ulunel rusamaj.

Taq rub'anikil tinamït chi rij ri tijonem, ach'akulal jastaq, chajinïk chuqa' q'ijul.

Ichinan runa'oj ch'akul achi'el k'amonel na'oj, man achi'el chijun ruk'exel qitzij.

Junam taq samaj, q'ijomb'äl chuqa' rub'eyal junam k'aslemal.

Jaloj pa ch'ob'onïk chuqa' rukwinem samaj rik'in etamab'äl k'aslem chuqa' na'ojinïk.

Junam samaj rik’in tz’etel taq samaj, ya’on taq tzij chuqa’ taq b’ey richin ch’oj.

Ri kuchuq’a’ richin nich’ob’on rik’in etamab’äl chuqa’ pa ruyonil.

Jun rub'eyal na'oj richin ri na'ojinem, samaj chuqa' ri man k'o ta pa qaq'a'.

Jaqäl b'anikil chi rij etamab'äl ri man k'o ta chuqa' jalajöj taq k'ulwachinïk ri tikirel yepe.

Jun q’axoj kikojol taq rub’eyal, na’oj o nuk’ulem.

Nitikïr netamäx achike ruk’amon ri taq ch’ob’onïk chuqa’ ri kiq’axomal.

Jun q'alajinäq rayib'äl richin nib'an kuqub'ab'äl k'u'x pa kiwi' winaqi', molaj taqanel chuqa' taq runuk'ulem.

Ri achike tikirel nik'öx chuqa' niq'ajarisäx pa taq rub'eyal k'ojlem ri tikirel yech'ob'otäj.

Jun jaloj tikirel nitz’et, ri taq b’anob’äl yetikïr yeto’on chi re.

Etamab'äl ri tikirel ninik'öx chuqa' niya' ruk'ojlib'al.

Jun ruk'u'x k'utunïk richin ri Journal chi rij ri samaj, na'ojinem chuqa' ri yek'am pe.

Jun ruk'u'x k'utunïk richin ri Journal chi rij etamab'äl, chajinem chuqa' ri tikirel nisamäj.

Jun ruk'u'x k'utunïk richin ri Journal chi rij ri rayib'äl, to'ïk chuqa' jaloj.

Ruchajixik ri ketzijol winaqi' chuqa' ri kichajinik rub'eyal nirokisäx.

Runuk'ulem samajib'äl richin rusamajixik, runuk'ik o rupajik tzijol.

Nuk'un taq tob'äl, rub'eyal chuqa' runuk'ulem richin kisamaj winaqi'.